ახალი ნაციონალისტური ისტერია და მისი შესაძლო შედეგები

2006/ოქტომბერი/29
http://mamuli.net/portal/ge/forum/forum_posts.asp?TID=828&PN=1

ეროვნულად განწყობილ ქართველობას კარგად ახსოვს, რომ პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას, ეროვნული ხელისუფლების არაერთი გაფრთხილების მიუხედავად პუტჩის შემდგომ შევარდნაძის მიღალატე ხელისუფლების მიერ ხელოვნურად გაღვივებული ნაციონალისტური ისტერიის ფონზე საქართველო ჩათრეული იქნა დამარცხებისათვის განწირულ, „გაყიდულ“ სამხედრო კონფლიქტებში სამაჩაბლოსა და აფხაზეთში – „აფხაზეთის ხაფანგში“.

გარკვეული თვალსაზრისით მსგავსი მოვლენები ვითარდება ახლაც…

ნაციონალების ანტიეროვნულმა მმართველმა კასტამ დასავლეთის წაქეზებით ახლა უკიდურესობამდე გააძლიერა ნაციონალისტური ისტერია საქართველოსა და უცხოეთში.

დასავლეთი, რომელსაც საკუთარი – ანგარებითი ინტერესები გააჩნია რუსეთის მიმართ – ბოროტად იყენებს რა ქართველობის ბუნებრივ მისწრაფებას დაიბრუნოს შევერდნაძის ხუნტის მიერ გაყიდული აფხაზეთი და სამაჩაბლო – აიძულებს საქართველოს უკიდურესობამდე და სერიოზული დადებითი პერსპექტივის გარეშე გაამწვავოს ურთიერთობა რუსეთთან.

საქართველოს ხელისუფლებაში ხელახლა მოსული გველივით პერანგშეცვლილი ნომენკლატურული ხუნვეიბინების კასტა პირადი ანგარების მიზნით ნერგავს ქართველობის შორის ცრუ იმედებს, დეზინფორმაციას და ამით უსინდისოდ მანიპულირებს ხალხის აზრით. პარალელურად მიმდინარეობს ყველაფერ ეროვნულზე სასტიკი შეტევა და ყოველგვარი ეროვნული ფასეულობის განადგურება – „ხუნვეიბინური ანტიეროვნული კულტურული რევოლუცია“.

ნაციონალისტური ისტერიის ფონზე – როდესაც საზოგადოების ყურადღება გარეპოლიტიკურ ფაქტორებზეა მიპყრობილი – ხდება ეროვნული დოვლათისა და სიმდიდრის არნახული დატაცება-პრივატიზება მმართველი კასტის მიერ. ქართველიობა „ერი-პროლეტარი“ გახდა – ხოლო მთელს მწარმოებლურ კაპიტალს უცხოელი დააპატრონეს. ეროვნული ბურჟუაზია-ბიზნესი, საშუალო ფენა პრაქტიკულად აკვანშივე ჩაკლეს. ეს ნაციონალისტური ისტერიის ერთ-ერთი მთავარი მიზანია.

საქართველოში მოშლილია პოლიტიკური პერსპექტივებისა და პროცესების დემოკრატიული, საზოგადოებრივი ანალიზისა და თავისუფალ პაექრობაში საუკეთესო გზების ძებნის მექანიზმი იმ პირობებში როდესაც მას-მედიის მთელი სიმძლავრეები მმართველი კასტის პროპაგანდისტული მანქანის როლს არსულებს – პრაქტიკულად დამყარებულია ტიტალიტარული ერთპარტიული დიქტატურის სისტემა.

ნაციონალების პოლიტიკური კრიზისის გაღრმავების ვითარებაში – არ არის გამორიცხული საქართველოში უარესი სახით განმეორდეს 1992-1993 წლებში აფხაზეთის ავანტიურის მსგავსი მოვლენები – როდესაც საქართველო ნაციონალისტური ისტერიისა და სიბრმავის ვითარებაში ჩათრეული იქნება სამაჩაბლოსა ან აფხაზეთში ახალ დამღუპველ ომში.

ამ ახალ ომში წარუმატებლობა ან დამარცხება კი გამოიწვევს ქართველებსა და აფხაზებს, ქართველებსა და ოსებს შორის ნაციონალისტური მტრობის გაღრმავებას – აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს საბოლოო და სავსებით უიმედო დაკარგვას.

ნიშანდობლივია, რომ აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს ძალით შემოერთების მუქარის ფონზე საქართველოს მმართველი კასტა არაფერს აკეთებს იმისათვის, რომ მტკიცდებოდეს და ფართოვდებოდეს აფხაზ და ოს ხალხთან ნდობა-მეგობრობა, კულტურული ურთიერთობები.  ხელისუფლება და მმართველი პოლიტიკური პარტიები არ აწარმოებენ ადამიანურ-ჰუმანიტარულ ურთიერთობებს აფხაზურ და ოსურ მხარესთან, ოკუპირებული ტერიტორიების მოსახლეობასთან.

საქართველოს მმართველი კასტა წამლავს ქართველობას დეზინფორმაციით რუსეთის სამხედრო-პოლიტიკური „სისუსტისა და უძლურობის“ შესახებ, გადაჭარბებულად წარმოადგენს საქართველოს სამხედრო-საბრძოლო პოტენციალს – რომელიც არსებითად მხოლოდ მოძველებული რუსული ტექნიკითაა შეიარაღებული; არ უმხელს ხალხს სიმართლეს აფხაზეთსა და სამაჩაბლოში შესაძლო კონფლიქტში რუსეთის მიერ ჩრდილოკავკასიური კრიმინალური ელემენტებისა და „გადაცმული“ რუსი სამხედრო მოსამსახურეების ფართომასშტაბოვანი ჩარევის პერსპექტივებზე, აფხაზეთსა და სამაჩაბლოში სამოქალაქო მოსახლეობის – ქალების, ბავშვების, მოხუცების – მოსალოდნელი ინსპირირებულ-პროვიცირებული მასობრივი ჟლეტის თითქმის გარდუვალობაზე.

ქართველობას უნდა შევახსენოთ როგორი სისატიკით დათრგუნა სულ ახლახანს რუსეთმა საბრძოლო-სამხედრო სულისკვეთებითა და შეიარაღებით საქართველოზე გაცილებით ძლიერი ჩეჩნეთი (რომელსაც საქართველოსაგან განსხვავებით თავგანწირული ხელმძღვანელობა ჰყავდა) საბრძოლო ტექნიკის მხრივ უდიდესი უპირატესობის ხარჯზე – როგორ დაანგრია და გაანადგურა ჩეჩნეთის ეკონომიკა, ჩეჩნეთის ქალაქები და დაბა-სოფლები, სისხლისაგან გაცალა ჩეჩენი ერი.

ამავე დროს თვალნათლივ გამოჩნდა, რომ დასავლეთს არ აქვს რაიმე დასტური ან შეთანხმება რუსეთის მხრივ აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს საქართველოს პოლიტიკურ სივრცეში კვლავ რეალური გაერთიანების შესახებ (გარდა ლიტონი დეკლარაციებისა, რომ ცნობენ საქართველოს ტერიტორიულ ერთიანობას) და დასავლეთი საქართველოს ყოველგვარი რეალური გარანტიების გარეშე უბიძგებს რუსეთს ხისტად, მწვავედ, სარისკოდ დაუპირისპირდეს.

ყოველივე ეს ძალზე ჩამოჰგავს მაგალითად ვიეტნამის ომის პერიოდს, როდესაც დასავლეთის ერთი მხრივ და რუსეთ-ჩინეთის მეორე მხრივ დაპირისპირების მთელი მუხტი ვიეტნამელ ხალხს დაატყდა თავს.

ამავე დროს საქართველოს მმართველი კლანი არაფერს რეალურსა და მტკიცედ არ აკეთებს იმისათვის, რომ საქართველო გავიდეს „დსთ“-დან (იმის-და-მიუხედავად რომ რუსეთის მხრივ სრული ეკონომიკური ბლოკადა აქვს) და მოითხოვოს რუსი „სამშვიდობოების“ დაუყონებლივი გაყვანა აფხაზეთიდან და სამაჩაბლოდან – თუმცა „პიარ-კამპანიების“ პერიოდებში არაერთხელ გააკეთა შესაბამისი ლიტონი განცხადებები.

სამწუხაროდ, ქართული საზოგადოების გარკვეული ნაწილი დაბრმავებულია მიმდინარე ნაციონალისტური პროპაგანდით, ცრუ შეპირებებით და ვერ ახერხებს მოსალოდნელი კატასტროფული შედეგების განჭვრეტას და პროგნოზირებას.

ამასთან დაკავშირებით უნდა გავიხსენოთ:

დასავლეთის დაკვეთით სააკაშვილის წარუმატებელმა გამოხდომებმა ბელორუსიის არჩევნებში ჩარევისა და ბელორუსიაში „ჯინსების რევოლუციის“ მომწყობის როლში – როდესაც მან მის საჯარო გამოსვლებში არაერთი უხეში თავდასხმა განახორციელა რუსეთის მიმართ – გამოიწვია რუსეთის მხრივ ქართული ღვინისა და მინერალური წყლების იმპორტის მკვეთრი შემცირება. ბელორუსიაში რევოლუციის წარუმატებელი მოწყობის ცდისათვის დაისაჯა საქართველო!

დასავლეთის დაკვეთით საქართველოსათვის არაფრისმომტანი „შპიონური პიარ-კამპანიის“ მოწყობით – რომლის მიზანი იყო დასავლეთისათვის არგუმენტების მიცემა რუსეთის წინააღმდეგ მიმდინარე საერთაშორისო ფორუმებზე – რუსეთი ინსპირირებული იყო მოეწყო საქართველოსათვის პრაქტიკულად ტოტალური ბლოკადა და ათასობით რუსეთში მომუშავეთა ხარჯზე მცხოვრები ქართული ოჯახი დარჩა შემოსავლების გარეშე.

მმართველი ხროვის მუქარის, თითქოს „2007 წლის 1 იანვარს ცხინვალში შეხვდებიან“ – საპასუხოდ რუსეთმა დაიწყო მასშტაბური სამხედრო-სტრატეგიული მშენებლობები ჩრდილო ოსეთსა და ყოფილ სამხრეთ ოსეთის ა.ო.-ში – კერძოდ: ძაურიკაუ-ცხინვალის გაზსადენის, ზარის ავტო-შარაგზის, ახალი მაღალი ძაბვის ელგადამცემი ხაზისა.

საქართველოს მმართველი კასტა ავრცელებს დეზინფორმაციას საქართველოს ენერგეტიკული დამოუკიდებლობის შესახებ ენგურჰესის ენერგობლოკების რეაბილიტაციის შედეგად – მაშინ როდესაც ეს სიმძლავრეები აფხაზი სეპარატისტების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზეა – საბერიოში!

კოდორის ხეობის ვითომ საქართველოს პოლიტიკურ სივრცეში ჩართვისა და იქ ვითომ „აფხაზეთის ლეგიტიმური ხელისუფლების“ დაფუძნებას სინამდვილეში მოჰყვა ამ ხეობაში რუსის „სამშვიდობოების“ კონტროლის აღდგენა და ნაშთად დატოვა უკიდურესად გამძაფრებული ურთიერთობები აფხაზ სეპარატისტებთან.

ნატოში გაურკეველ მომავალში და სათუო გაწევრიანების პერსპექტივებით ნაციონალების მმართველი კასტის მიერ ისტერიული პოლიტიკური სპეკულაციების შედეგად – რეალურად და ამჟამად საქართველოს აქვს ამ სპეკულაციებით პროვოცირებული რუსეთული სადამსჯელო-დრაკონული მეთოდების გამოყენება საქართველოს მიმართ – არსებითად სრულ ბლოკადა, ქართველობის რუსეთიდან დეპორტაცია, შესაბამისად – საქართველოს მოსახლეობისათვის და ეკონომიკისათვის ნაციონალთა მიერ ხელოვნურად პროვოცირებულ სირთულეები.

ამასთანავე:

ნატო-ს სამხედრო ბლოკში საქართველოს შესვლა შესაძლებელი გახდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქართველოს შიგნით არ იარსებებებს კონფლიქტები. ეს კი ორი გზით შეიძლება მოხდეს:

• საქართველო ნებით თუ ძალით შემოიერთებს აფხაზეთსა და სამაჩაბლოს (ძლიერ სათუო და ეფემერული)
• საქართველო საბოლოოდ დაკარგავს აფხაზეთსა და სამაჩაბლოს (ძალზე შესაძლებელი და მოსალოდნელი)

დასავლეთისათვის სულ ერთია – შევა საქართველო ნატო-ში აფხაზეთითა და სამაჩაბლოთი, თუ აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს გარეშე – ამიტომ, დასავლეთი არც იმ შემთხვევაში იქნება წაგებული, თუ საქართველო სამუდამოდ დაკარგავს აფხაზეთსა და სამაჩაბლოს.

ძალზე მოსალოდნელია, რომ აფხაზეთში და განსაკუთრებით სამაჩაბლოში – ქართული მხარის მცდელობებს ძალოვანი და სხვა ავანტიურისტული მეთოდებით გადაწყვიტოს პრობლემა – შეიძლება მოჰყვეს თვით რუსის მიერ მოწყობილ-პროვოცირებული „სისხლის კალო“ ოსი და ქართველი მოსახლეობის მიმართ, სხვა სისხლიანი პროვოკაციები – რაშიც შემდგომ დადანაშაულებული იქნება ქართული მხარე და რაც შემდგომ გამოყენებული იქნება ამ ტერიტორიების საქართველოსაგან სამუდამო ჩამოშორებისათვის!

გასათვალიწინებელია ისიც, რომ რუსეთი შეიძლება წავიდეს იმაზეც-კი რომ „სისხლიან კალოში“ დაკარგოს გავლენა სამაჩაბლოზე – სამაგიეროდ სამუდამოდ და უიმედოდ ჩამოაშოროს საქართველოს აფხაზეთი – რომელსაც გაცილებით დიდი სამხედრო-პოლიტიკური და გეოპოლიტიკური ფასეულობა აქვს!

გამოსავალი იყო, არის და იქნება ლეგიტიმურობის აღდგენაში ანუ ზოგადად იმ პოლიტიკური და სამართლებრივი ნეგატივის აღმოფხვრაში რაც 1991-1992 წლების სახელმწიფო გადატრიალებამ დატოვა საქართველოში.

• საქართველოს „დსთ“-ში ყოფნა – არალეგიტიმურია!
• ყველა აქტი, რომლითაც აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს რუსის მიერ ოკუპაცია და ანექსიაა „დაკანონებული“ – არალეგიტიმურია!
• რუსის ჯარი ნებისმიერი ფორმით – საოკუპაციო ჯარია საქართველოს ტერიტორიაზე 1991 წლიდან!
• აფხაზეთი და სამაჩაბლო რუსეთ-საქართველოს ომის (და არა რაღაც მოჩმახული „ეთნოკონფლიქტების“) შედეგადაა რუსის მიერ ოკუპირებული და საჭიროა მათი დეოკუპაციისათვის გარჯა!

ყველა უბედურება, რაც საქართველოს დაატყდა თავს 1992 წლიდან ლეგიტიმურობის დარღვევითაა გამოწვეული და დღესაც არ ძალუძთ ლეგიტიმურობაზე დაბრუნება…

უკანონობას შეიძლება მოვერით მხოლოდ კანონით!
უსამართლობას შეიძლება მოვერიოთ მხოლოდ სამართლით!
სიცრუეს კი შეიძლება მოვერიოთ მხოლოდ სიმართლით!

ბ. გუგუშვილი, ს.ამირანაშვილი, კ.აქუბარდია,  თამაზ ბაჩულაშვილი, იური ბურკაძე, მაია გურგენიძე, ვოვა ვეკუა, იური ვეკუა, კონსტანტინე ვეკუა, მანუჩარ თოფაძე, ნუკრი კვალიაშვილი, ბესიკ ლომიძე, როლანდ მათიაშვილი, ალექსანდრე სანდუხაძე, ლონგი ფარცვანია, იოსებ ღუდუშაური, გრიგოლ შურღაია, ნოდარ ჩაჩანიძე, ლაშა ჩხენკელი, დარეჯან ცხადაძე

მოგონებები, ნაწილი 9

ვარსკვლავიერი საათი

ბესარიონ გუგუშვილი
ფინეთი, ვანტაა
2006 წლის 9 მარტი

♥

• ევროპარლამენტში
• ნატო-ს შტაბ ბინაში
• პუტჩი დაიწყო…
• ვიბრძოლებთ!
• P.S.

ევროპარლამენტში

1991 წლის დეკემბრის მიწურულს პრეზიდენტმა ზვიად გამსახურდიამ სასწრაფოდ მიმავლინა ბრიუსელში – რათა მეცადა შევხვედრა ევროპარლამენტის წარმომადგენლებსა და ნატოს ხელმძღვანელობასთან და განმემარტა დამოუკიდებელი საქართველოს პოლიტიკური პოზიცია. აჩქარება საჭირო იყო იმიტომ, რომ კრემლი სარგებლობდა რა იმითი, რომ მსოფლიო არ ჩქარობდა დამოუკიდებელი საქართველოს ცნობას – სულ უფრო აძლიერებდა შეიარაღებულ ჩარევას სამაჩაბლოში და გამალებით აიარაღებდა შინაგან ანტიეროვნულ ძალებს.სასწრაფოდ, მოსკოვში, საბჭოთა საგარეო დიპლომატიური პასპორტი და რამდენიმე ევროპის ქვეყნის ვიზა გამიკეთეს (ჯერ კიდევ საბჭოთა მოქალაქედ ვითვლებოდი) და მცირე სახელმწიფო დელეგაციასთან ერთად – ვენის გავლით ბრიუსელში ჩავფრინდი.იმის და მიუხედავად, რომ ევროპარლამენტისათვის საქართველოს პრემიერ-მინისტრის ვიზიტი სავსებით მოულოდნელი და წინასწარ დაუგეგმავი იყო – იქ გადაწყვიტეს დაუყონებლივ მივეღეთ და მეორე დღესვე, საგარეო კომისიის საგანგებო გაფართოებულ სხდომაზე, რომელსაც ევროპარლამენტის ასზე მეტი დეპუტატი ესწრებოდა მიიწვიეს საქართველოს დელეგაცია. სხდომის დღის წესრიგში მხოლოდ ერთი საკითხი იდგა – საქართველოს ინფორმაციისა და თხოვნის მოსმენა ცნობის შესახებ.ეს ევროპარლამენტში საქართველოს წარმომადგენლისა და საერთოდ საბჭოთა სივრცეში შემავალი სახელმწიფოების წარმომადგენლის პირველი ოფიციალური მიღება და გამოსვლა იყო – აქედან და სწორედ ამ დღიდან დაიწყო საქართველოს გზა ევროპის კავშირისაკენ. და ეს რეალურად და პრაქტიკულად დაიწყო საქართველოს ეროვნულმა ხელისუფლებამ!ჩემი გამოსვლა ინგლისურად დავიწყე და ევროპარლამენტს გადავეცი პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიასა და საქართველოს პარლამენტის მოწოდება დაუყონებლივ ეცნოთ საქართველო, რომელმაც დემოკრატიულად ჩატარებული რეფერენდუმით გადაწყვიტა აღედგინა 1921 წელს საბჭოეთის ოკუპაციით დამხობილი დამოუკიდებლობა. მოვახსენე აგრეთვე სამაჩაბლოში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის შესახებ და ავუხსენი, რომ ეს არ არის ოსი და ქართველი ხალხის ეთნიკურ საბუძვლებზე დაფუძნებული დაპირისპირება, არამედ არის რუსეთის შეიარაღებული აგრესია დამოუკიდებელი საქართველოს წინააღმდეგ. გადავეცი აგრეთვე პრეზიდენტ გამსახურდიას თხოვნა – აქტიურად ჩაბმულიყვნენ სამაჩაბლოში სამშვიდობო პროცესში – რაშიც ჩვენი მხრიდან ყოველგვარი ხელშეწყობა ექნებოდათ.მივმართე – საქართველო, რომელიც პრაქტიკულად 200 წელი იყო ჯერ ცარისტული რუსეთის და შემდეგ საბჭოთა იმპერიის კოლონია ჯერ არ არის იმ ზომით დემოკრატიზებული ქვეყანა, როგორიც დასავლეთ ევროპის ქვეყნები, რომლებიც ევროპარლამენტის წევრები არიან. მაგრამ, საქართველოში, მის დემოკრატიულად არჩეულ ხელისუფლებაში არის დიდი სწრაფვა დემოკრატიისდმი და სურვილი, რომ სოციალურად ორიენტირებული საბაზრო ეკონომიკის გზით ვიაროთ და ამდენად – თანდათანობით, თქვენი დახმარებით იმედი გვაქვს დავძლევთ ყველა სირთულეს.შემდეგ უფლება მოვითხოვე ჩემი გამოსვლა ქართულ ენაზე წარმემართა, მე ვუთხარი: „გთხოვთ ახლა მომცეთ ნება პირველად ევროპარლამენტის ისტორიაში ამ კედლებში გაისმას ქართული ენა, მოგმართოთ ჩემს მშობლიურ ქართულ ენაზე, რადგან მინდა, რომ ევროპარლამენტის წევრებმა გაიგონ ჩემი ხალხის ხმა მის დედაენაზე, ხალხისა – რომელიც ესწრაფვის გახდეს დემოკრატიული ევროპის წევრი. ქართველი ხალხი იმედოვნებს, რომ სულ მალე გახდება დამოუკიდებელი სახელმწიფო და შემდგომ კი – ევროკავშირისა და ნატოს წევრი ქვეყანა“. რამდენადაც ევროპარლამენტში ქართულიდან მთარგმნელი არ აღმოაჩნდათ საქართველოს პრემიერის სიტყვებს თარგმნიდა საქართველოს კანცლერი ალეკო ლანდია.საქართველოდან ევროპარლამენტში წარგზავნილის დედაენაზე წარმოთქმულ სიტყვებს პარლამენტარები ტაშით შეხვდნდნ და ამით წახალისებულმა მე ისევ ინგლისურად მივმართე. ვუთხარი – „საქართველოს ხელისუფლებაზე კრემლის აგენტურა ავრცელებს ჭორებსა და სიცრუეს თითქოს ჩვენ უკიდურესი, ექსტრემისტი ნაციონალისტები ვართ. ბატონო პარლამენტარებო, მე პირადად ბებიით ბერძენი ვარ, ბერძნები ჩემთვის ისეთივე მშობლიური ხალხია – როგორც ქართველები. ასეთივეა ჩვენი ხელისუფლების მრავალი წევრი და ამდენად – ჩვენ ძალზე კარგად გვესმის და ვუგებთ საქართველოს ეროვნულ უმცირესობებს. ვიცით და ვითვალიწინებთ მათს ყველა კანონიერ სწრაფვას. ნუ დაუჯერებთ საქართველოს დამოუკიდებლობის მტრებს. კალიმერა (ბერძნულად: გამარჯობა) ბატონო პარლამენტარებო“!ეს სიტყვები არ მქონდა დასრულებული, რომ საბერძნეთის მთელი დელეგაცია ფეხზე ადგა და საგანგებო ტაშით დამაჯილდოვა (ძალიან გამიკვირდა)… მეტიც, მაშინათვე – დემონსტრატიულად – ტრიბუნასთან მოვიდა ევროპარლამენტის საგარეო საქმეთა კომისიაში საბერძნეთის დელეგაციის მეთაური, ხელი ჩამომართვა, გამეცნო და საჯაროდ შემპირდა, რომ საბერძნეთის დელეგაცია უახლოეს დღეებში დააყენებს საკითხს საქართველოს ცნობის შესახებ!ამის შემდეგ უკვე თბილი და შეიძლება ითქვას – მეგობრული ატმოსფერო შეიქნა, მცირე დაძაბულობა, რომელიც სულ თავიდან იგრძნობოდა მოიხსნა და სხდომის თავმჯდომარემ დამსწრეთ შესთავაზა შეკითხვები დაესვათ. ხუთი-ექვსი შეკითხვა იყო დასმული, ყველა კეთილგანწყობილი. განსაკუთრებით აინტერესებდათ საქართველოს ეკონომიკური შესაძლებლობები, კავკასიის ნავთობი და სატრანსპორტო მაგისტრალები. არც ერთი უხერხული და მძაფრი შეკითხვა (რომელსაც ველოდით და მზად ვიყავით მოგვეგერიებინა) არ ყოფილა.საქართველოს დელეგაციის მიღება ევროპარლამენტში თითქმის ერთ საათს გაგრძელდა (აქედან 45 წუთი მე ვილაპარაკე) და მისი დასრულების შემდეგ დამსწრეთა საკმაოდ გრძელი რიგი დადგა – იმისათვის რომ საქართველოს პრემიერისათვის ხელი ჩამოერთვათ და საქართველოსათვის წარმატება ესურვათ…

ოტტო ჰაბსბურგი

სულ ბოლოს მოვიდა ერთი ძალზე სიმპატიური, ხანდაზმული პარლამენტარი, გამეცნო – მე ოტტო ჰაბსბურგი ვარ და ხვალ საღამოთი გეპატიჟებით ჩემს კაბინეტში ყავაზე და საუბრისთვისო. სიამოვნებით დავთანხმდი და ამით დავშორდით.საქართველოს მთელი დელეგაცია აღფრთოვანებული და დიდად იმედმოცემული იყო. სხვა გარემოებათა გარდა იმითიც, რომ საგარეო საქმეთა კომისიამ გვიშუამდგომლა უშუალოდ (კრემლის გარეშე) მიგვემართა ეკონომიკური და ჰუმანიტარული დახმარებისათვის ევროსტრუქტურებისათვის – რაც საშუალებას მოგვცემდა კრემლის მიერ მოწყობილი სასტიკი ეკონომიკური ბლოკადა შეგვემსუბუქებინა. ამაზე მუშაობა კი დაუყონებლივ დავიწყეთ და მომდევნო ორიოდ დღეში ძალზე არსებითად წავიწიეთ წინ.როგორც კი გავნთავისუფლდით, ჩვენს მასპინძელს, ვთხოვე დაწვრილებითი ცნობები მოეწოდებინა იმ პარლამენტარის შესახებ, რომელმაც შემდეგ საღამოთი მიგვიწვია – ამან კი მისი დიდი გაკვირვება გამოიწვია: „არ იცით ვინაა ბატონი ოტტო?“. ახლა ალბათ საქართველოში ბევრმა იცის ვინაა ბატონი ოტტო ჰაბსბურგი – გაერთიანებული ევროპის ერთ-ერთი იდეოლოგი, დამფუძნებელი და მამამთავარი – მაგრამ, მაშინ სულ ახლახანს ჯერ კიდევ საბჭოთა მოქალაქეებს საიდან უნდა გვცოდნოდა ავსტროუნგრეთის შთამომავლობითი მეფის შესახებ?მეორე საღამოთი ბატონ ოტტოს ვესტუმრეთ ევროპარლამენტში მის ოფისში. მან თბილად მიგვიღო და საქართველოს პრემიერს მაგიდის თავში ადგილი შესთავაზა. მე ვუთხარი „ბატონო ოტტო. მე ქართველი აზნაური ვარ და მეფეს სუფრის თავში ვერ დავუჯდები – თქვენ დაბრძანდით“ მეთქი. მან კი სიცილით მომიგო „ამ შენობაში არისტოკრატიულ ტიტულებს არ ცნობენ, აქ ეგ არ მოქმედებს და რაც მთავარია – თქვენ სტუმარი ხართო“.საუბარი მე დავიწყე და დავიწყე საქართველოს ძალზე მოკლე ისტორიულ-სტრატეგიული, გეოპოლიტიკური მიმოხილვით. რამდენიმე ზოგადი ფრაზის შემდეგ ბატონი ოტტო ზრდილობიანად ჩაერთო და მითხრა: „ახალგაზრდობაში ესპანეთში კომუნისტებისა და საბჭოთა ბოლშევიკების წინააღმდეგ, რომლებსაც კრემლი აიარაღებდა და აქეზებდა – ვიბრძოდი ერთ ემიგრანტ ქართველ თავადიშვილთან ერთად (გვარიც ახსენა – ქართლელი თუ კახელი დიდგვაროვნის, სამწუხაროდ არ მახსოვს), რომელიც იმ ომში ესპანელი ხალხის მომავლისათვის გმირულად დაიღუპა. ასე, რომ საქართველოს წარსულზე, აწმყოზე და ასე განსაჯეთ ნაწილობრივ მომავალზეც-კი საკმაოდ ბევრი ვიცი. მოდით დღევანდელ პრობლემებზე და საშიშროებებზე ვილაპარაკოთ, გავარკვიოთ – რითი შეიძლება რეალურად დავეხმაროთ ევროპიდან დამოუკიდებელ საქართველოსო“. შემდეგ დაწვრილებით ვისაუბრეთ იმ პრობლემებზე, რომლებიც საქართველოს გარეგანი თუ შინაგანი მტრებისაგან იყო მოსალოდნელი.ბატონმა ოტტომ დაგვარწმუნა, რომ საქართველოს ცნობა უახლოეს დღეებში მოხდებოდა, და, რომ, ეს უკვე თეორიულადაც და პრაქტიკულადაც გადაწყვეტილი საკითხია – ამავე დროს გაგვაფრთხილა, რომ რაც უფრო მოახლოვდება ცნობის ჟამი, მით უფრო საშიში გახდებოდა ჩვენი მდგომარეობა. მისი აზრით არ იყო გამორიცხული რუსეთის ღია სამხედრო ჩარევა, ეროვნული ხელისუფლების დაპატიმრება (ჩეხოსლოვაკიის მსგავსად) და სამხედრო კონტროლის დაწესება მთელს საქართველოზე…დასასრულს ბატონმა ოტტომ გულთბილი სალამი გადასცა პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას და გვითხრა, რომ აღტაცებულია მისი დისიდენტური და ეროვნულ-განმათავისუფლებელი წარსულით, დიდ პატივს სცემს მას და უსურვებს სიმტკიცესა და წარმატებებს…რა თქმა უნდა ყოველ საღამოს ჩვენი დელეგაციის წარმატებების შესახებ ვაცნობდი პრეზიდენტს და იგიც ფრიად კმაყოფილი იყო.

ნატო-ს შტაბ ბინაში

შემდგომ დღეს, საკმაოდ მოულოდნელად, მივიღეთ თანხმობა ნატოს გენერალური მდივნისაგან მანფრედ ვორნერისაგან შეხვედრის თაობაზე. შეხვედრაზე გავემართეთ მე, ლანდია და საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე კალანდია. ნატოს შტაბ ბინის შესასვლელში, გარეთ დაგვხვდა ოფიცერი, რომელიც ყველას ცალ-ცალკე სახელითა და გვარით მოგვესალმა და შეგვიძღვა შენობის შიგნით.გამაკვირვა ნატოს შტაბ ბინის სამუშაო სათავსოების დაბალმა ჭერმა, ძალზე ვიწრო უსარკმელო დერეფნებმა და ზოგადად ზედმეტად სპარტანულმა გარემომ (მით უმეტეს, რომ რამდენჯერმე ნამყოფი ვიყავი საბჭოთა გენშტაბში – უმდიდრეს და პომპეზურ სასახლეში, მოსკოვში).დერეფანში გაღიმებული სახით და საკმაოდ არაოფიციალურად შეგვხვდა გენერალური მდივანი ვერნერი და არც თუ მდიდრულ და არც თუ დიდ კაბინეტში მიგვიწვია. მას შემდეგ რაც რბილ სავარძლებში კომფორტულად მოვეწყეთ – და ყავა და ნამცხვარი მოგვართვეს – ზოგადი ფრაზების შემდეგ მე მას გადავეცი პრეზიდენტ გამსახურდიას მოკითხვა და ვუთხარი: „ქართველმა ხალხმა რეფერენდუმით განაცხადა სურვილი აღადგინო დამოუკიდებელი დემოკრატიული სახელმწიფო. გადმოგცემთ ქართველი ხალხისა და მისი მთავრობის სურვილს გახდეს ევროკავშირისა და ნატოს წევრი ქვეყანა. ვიმედოვნებთ, რომ რამდენიმე წლის შემდეგ აქ უკვე აღარ მოვალთ სტუმრად – არამედ, მოვალთ როგორც ნატოს ერთ-ერთი სრულუფლებიანი წევრი და უკვე ჩვენ მიგიწვევთ ამ შტაბ ბინის ჩვენს კუთვნილ აპარტამენტებში“. ამის შემდეგ, კვლავ ქართულად წარმოვთქვი რამდენიმე ფრაზა (რომლებსაც კვლევ ლანდია თარგმნიდა) – „ეს იმიტომ, რომ ამ შენობაში გაისმას ქართული და ყური შეაჩვით ნატოში ქართულ ენას“ მეთქი – ვიხუმრე. შევატყე, რომ ფრიად ნასიამოვნები დარჩა ჩემი სიტყვებით – არც მალავდა…პასუხად მითხრა: „თქვენ პირველი ადამიანი ხართ საბჭოთა კონტროლის ქვეშ მყოფი ტერიტორიებიდან, რომელსაც ნდობა და პატივი გხვდათ ნატოს შტაბ ბინის ზღურბლს აქეთ გადმოგებიჯებინათ ფეხი. ეს პატივი არ ღირსებია არც გორბაჩოვს და არც თქვენს თანამემამულეს შევარდნაძეს. ეს კი ნიშანია იმისა, რომ ნატოს ხელმძღვანელობა საქართველოს კეთილგანწყობით შეჰყურებს და იმედოვნებს, რომ საქართველოსა და ნატოს კავშირები მეგობრული, მტკიცე და მრავალმხრივი გახდება. ვინ იცის მომავალში თქვენი სიტყვებიც გამართლდესო.“ამის შემდგომ გენერალური მდივნის მითითებით დამსწრე ოფიცერმა ა.ლანდიას სთხოვა გამოერთო ვიდეოაპარატი (ამ შენობის სამუშაო ტერიტორიებზე საერთოდ და მკაცრად აკრძალულია ყოველგვარი ვიდეოგადაღებაო – თქვენ დიდი შეღავათი მოგეცითო) – რომლითაც ის ჩვენს შეხვედრას იღებდა და საკმაოდ ხანგრძლივი კონკრეტული და საქმიანი საუბარი გაიმართა. საუბარი ძირითადად ეხებოდა იმ დახმარებას, რომელიც საბჭოთა ბირთვული იარაღის მოძრაობის დაფიქსირებაში და კონტროლში შეგვეძლო აღმოგვეჩინა ნატოსათვის საქართველოსა და მთელი კავკასიის მასშტაბით (თანამშრომლობა, რომელიც არსებითად რამდენიმე თვით ადრე დავიწყეთ) – რათა იგი კონტროლის ქვეშ ყოფილიყო და არ მოხვედრილიყო არასასურველ ხელში (ტერმინი „ტერორიზმი“ მაშინ ჯერ კიდევ არ არსებობდა ახლანდელი სახით). მე მას გადავეცი ის ინფორმაცია, რომელიც ამის შესახებ გაგვაჩნდა. ლაპარაკი იყო აპარტურუზე – რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა რკინისგზებითა და საავტომობილო გზებით შენიღბული ბირთვული იარაღის გადაზიდვების დაფიქსირება.უნდა აღვნიშნო, რომ დასავლელ სამხედროებთან ლაპარაკი ყოველთვის (ამის შემდეგ არაერთხელ მქონია – ჩეჩნეთში) ბევრად უფრო მარტივი იყო – ვიდრე პოლიტიკოსებთან. სამხედოების სამყარო ბევრად უფრო მარტივი და ცალსახაა – არის მოწინააღმდეგე, არის მოკავშირე და არის სისხლი – ჯარისკაცების სიკვდილ-სიცოცხლე…ბოლოს მე მას საჩუქარი – ლამაზად მოჭედილი ქართული ხმალი დაგავეცი – რომელიც მაშინათვე ქარქაშიდან ამოსწია და პირი გაუსიჯა: „დიდი მადლობა ნატოს შეიარაღებისთვისო“ – ხუმრობით მითხრა. მე კი მივუგე „იმედია ამის სანაცვლოდ ნატო ბევრ და თანამედროვე იარაღს მოგვაწვდის“ მეთქი… ასეთ განწყობაზე დავშორდით. დერეფანშიც გამოგვაცილა და მოიცადა სანამ პალტოებს ჩავიცმევდით და გამოვემშვიდობებოდით. ძალზე თავმდაბალი, ზრდილობიანი და ინტელიგენტი ადამიანის შთაბეჭდილება დატოვა.ეს იყო ნატოს სტრუქტურებში საქართველოს გაწევრიანების პირველი ნაბიჯები და ეს მოხდა ზუსტად 15 წლის წინ! მოხდა საქართველოს ეროვნული ხელისუფლების დროს და მის მიერ!შინ მისვლისთანავე პრეზიდენტს დავურეკე და აღფრთოვანებულმა მოვახსენე წარმატებების შესახებ. მაგრამ მისი ხმა არ მომეწონა, რაღაცით… განსაკუთრებით კი ამაღელვა მისმა განკარგულებამ – მეტს მანდ ნუ გაჩერდებით და რაც შეიძლება სწრაფად ჩამოდითო. შემდეგ, უკვე მივიღეთ ინფორმაცია, რომ თურმე პუტჩისტები ქალაქში შემოსულან და ცენტრში საბრძოლო პოზიციებს იკავებენ. მეორე დილითვე გამოვფრინდით საქართველოში…

პუტჩი დაიწყო…

თბილისში ავსტრიის გავლით გვიან ღამით ჩამოვფრინდით. თბილისის აეროპორტშიც კი იგრძნობოდა უკიდურესი დაძაბულობა – ყველგან შეიარაღებული ხალხი იდგა… სახლში შევიარე, სწრაფად ვივახშმე და მაშინათვე პრეზიდენტის სანახავად გავეშურე. ნაღუაღამევს კარგად გადაცილებული იყო.ჩვეულებრივი მანქანით, „ჟიგულებით“ წავედი, მძღოლი და სამი მცველი მახლდა – გზა და გზა ბევრგან ვხედავდი კიტოვანის კბილებამდე შეიარაღებულ ბანდებს, მათს ბე-ტე-ერებს, ბე-ერ-დე-ემებს. ზოგი მნიშვნელოვანი გზაჯვარედინი უკვე სრული კონტროლის ქვეშ ჰქონდათ – პრაქტიკულად მთელი რუსთაველის პროსპექტზე პირველ სკოლამდე მათი შეიარაღებული ბანდიტები იდგნენ – ყველა მანქანას აჩერებდნენ და ჩხრეკდნენ. მილიცია არსად ჩანდა, ქუჩები უკაცრიელი იყო…დაახლოებით „იმელიდან“ იძულებული გავხდით უკან გავბრუნებულიყავით და მეორეხარისხოვანი ქუჩებით, შემოვლით, უკანა მხრიდან მივედით მთავრობის სასახლეში. პრეზიდენტი კაბინეტში არ იყო – მოედნისაკენ წავიდა, მიტინგზე სიტყვით გამოსვლას აპირებსო…თითქმის სირბილით გავეშურე მთავრობის სასახლის წინა გასასვლელისაკენ. მართლაც კარებთან ზვიადი იდგა, ხოლო კარში კი მტკიცედ ჩამდგარიყვნენ უზენაესი საბჭოს დეპუტატები – ისინი არ უშვებდნენ გარეთ ზვიადს. მართლაც არ იქნებოდა ზვიადის გარეთ გასვლა: პუტჩისტების ხროვები, ორი-სამი ათასი, ზედ მთავრობის სასახლის კიბეებთან იყვნენ მომდგარები და მათი მძიმე საბარგო მანქანები კი ტროსებით ათრედნენ ბეტონის ბლოკებს რომლებიც „ჩვენს“ და „იმათს“ ყოფდნენ. ჩვენები პუტჩისტებზე ბევრად მეტნი იყვნენ და თითქმის მთლიანად ავსებდნენ მთავრობის სასახლის წინა მოედანს კინო „რუსთაველის“ ბოლომდე. მაგრამ საგანგაშო ის იყო, რომ იმათი მხრიდან შეიარაღებული პირები სულ ახლოს იყვნენ მოსული და უკვე გარკვევით ჩანდნენ შეუიარაღებელი, ნარკოტიკებით გაბრუებული ბრბოს მიღმა.პუტჩისტების მიტინგს სიგუა უძღვებოდა, ზვიადს საპაექროდ იწვევდა – ამიტომ ზვიადს ვთხოვე, არ არის სიგუა თქვენი დონისა და რანგის, იმისი ღირსი, რომ თქვენ გასცეთ პასუხი – მე გავალ და მე ვეპაექრები მეთქი. მართლაც დავითანხმე – გავედი და მივმართე მომიტინგეებს. ჯერ გავაცანი ჩვენი ევროპაში და ნატოს შტაბ-ბინაში ვიზიტის შედეგები და ევროპარლამენტის პირობა, რომ უახლოეს დღეებში ცნობენ საქართველოს დამოუკიდებლობას – რასაც ეროვნული ხელისუფლების მომხრეები აღფრთოვანებით შეხვდნენ, ხოლო პუტჩისტები – სტვენითა და ღრიანცელით. შემდეგ სიგუას მივმართე – თუ რაიმე არგუმენტები გაქვთ და საერთოდ რამე სერიოზული გაქვთ სათქმელი, გიწვევთ სატელევიზიო დებატებში – ახლავე, დაუყონებლივ მეთქი. ნუ მიიყვანთ საქმეს სისხლისღვრამდე – პოლიტიკური გზებით გადავწყვიტოთ ყველაფერი მეთქი. რა თქმა უნდა არავითარი რეაქცია ჩემს სიტყვებს არ მოჰყოლია. მათ ხალხმა ამასობაში სულ მთლად მოაშორა ყოველგვარი ჯებირები და ორივე მხირივ მხარეები უკვე პირისპირ აღმოჩნდნენ. ერთი იყო მხოლოდ რაც მათი ძალოვანი შეტევისაგან გვიცავდა – ჩვენი მომხრეების ფრიად ჭარბი რიცხვოვნობა…ერთ საათში საქართველოს პრეზიდენტმა საქართველოს მოსახლეობას მიმართა ტელევიზიით – კაცი-ქუდზე ითხოვა – ეს ლეგიტიმური, ეროვნული ხელისუფლების უკიდურეს მძიმე მდგომარეობაზე მიუნიშნებდა… ამის შემდეგ მეც გამოვედი ტელევიზიით და გავაფრთხილე საქართველო მოსალოდნელ საშიშროებაზე.კიდევ ერთი-ორი საათის შემდეგ პუტჩისტების მხრივ მიტინგი მნიშვნელოვნად შეთხელდა, უკან დაიხია და შედარებით სიმშვიდემ დაისადგურა. ამითი ვისარგებლე და მინისტრთა კაბინეტის შენობაში გადავედი. იქ მინისტრთა ბირთვი შეიკრიბა (მინისტრების ნაწილი უკვე პუტჩისტებისაკენ იყვნენ გადასულები, ზოგიც დაიმალა) – ჯერ მოკლედ გავაცანი ევროპაში ვიზიტის შედეგები და მერე დავიწყეთ თადარიგი – ასე შემომათენდა.დილის დაახლოებით რვა საათი იქნებოდა, მთავრობის სასახლის მხრიდან ძლიერი, ძალზე ძლიერი სროლის ხმა მომესმა. პრეზიდენტის მისაღებში დავრეკე – მდივანს, ლალის ვკითხე – რა ხდება მეთქი? დაიწყეს შეტევაო მითხრა, გვესვრიანო… შენობაში ხომ არ შემოუღწევიათ მეთქი – არაო, პირველ სკოლას ვერ გადმოცილებიანო…ფანჯარაში გავიხედე, მაგრამ კვამლის მეტი არაფერი ჩანდა. სამაგიეროდ დავინახე, რომ მთელი რუსთაველის პროსპექტი მუზეუმის შენობიდან მოყოლებული დამოუკიდებლობის მოედნამდე – სულ მოწინააღმდეგის მებრძოლებს ჰქონდათ დაკავებული – თითქმის ყოველი ჭადრის უკან მათი კაცი იყო ჩასაფრებული და იარაღი მთავრობის სასახლისაკენ ჰქონდათ მიმართული. მეტროს სახურავზეც და დიდი უნივერმაღის სახურავზეც მათი სნაიპერები იყვნენ და ტყვიამფრქვევი ჰქონდათ დადგმული.მაშინათვე ომონის ოფიცერს დავუძახე – რომელიც მინისტრთა კაბინეტის შენობას იცავდა – დავანახე ჩასაფრებულები და ვკითხე – რა შეგიძლიათ ქნათ მეთქი. არაფერიო, მითხრა – მხოლოდ იმისი საკმარისი ხალხი მყავს რამენაირად ეს შენობა დავიცვაო – მაგრამ დასაზვერად კაცს გავუშვებო. სულ მალე დასაზვერად წასული დაბრუნდა და მოახსენა – ადამიას ხალხია, ველაპარაკე კიდეც – ერთი ნაცნობიც გამოჩნდა. ასე გაირკვა, რომ თურმე მთავრობის მთელი უბანი ალყაში ყოფილა: პირველი სკოლის მხიდან კიტოვანის „გვარდიელები“ და მოედნის მხრიდან კი ადამიას მებრძოლები.კიდევ პატარა ხნის შემდეგ გამოჩნდნენ პრეზიდენტის ერთგული გვარდიის მებრძოლები – რამდენიმე ათეულმა მინისტრთა კაბინეტის შენობაში და ახლო-მახლო დაიკავეს პოზიციები, ზოგმა კი ახლო-მახლო გზაჯვარედინებიზე. ამის შემდეგ – როცა დავრწმუნდი, რომ ამ მხრიდან ვერავინ შემოგვიტევდა – გადავედი მთავრობის სასახლეში.როდესაც მთავრობის სასახლეში მივედი, პირველი შეტევა უკვე მოგერიებული იყო – მხოლოდ კანტი-კუნტი გასროლები და ავტომატის ჯერები ისმოდა, სნაიპერების ორთაბრძოლების ხმა. მაგრამ ყველგან ეყარა დამსხვრეული მინები, შენობას ბევრი ნატყვიარი ემჩნეოდა. რამდენიმე მანქანა იწვოდა. ეროვნული ხელისუფლების უიარაღო მომხრეები მთავრობის სასახლის შენობის ეზოსა და კინო რუსთაველის შესასვლელში იყვნენ შეყუჟულნი – რამდენიმე ათასი იყვნენ. აღგზნებულები იყვნენ, მაგრამ შიში არ ეტყობოდათ. მითხრეს რომ უკვე იყო მსხვერპლი ჩვენი მხრიდან… წმინდა ილია მართლის საზოგადოების წევრებმა ტირილით შემომჩივლეს, რომ რამდენიმე წუთის წინ მოუკლავთ აჩიკო რამიშვილი – მაშინ, როდესაც იგი დაჭრილის შენობაში შემოთრევას ცდილობდა – გული დამეწვა და სიბრაზემ, შურისძიების გრძნობამ ამიტანა… აჩიკო ყველას ძალზე გვიყვარდა – გამორჩეული იყო კეთილშობილებითა და სიმამაცით.ძალიან მალე ჩვენი მომხრეების რაოდენობამ ზრდა იწყო – მოდიოდნენ უკანა ქუჩებით, რუსთაველი უკვე პუტჩისტებს ჰქონდათ სრულად დაპყრობილი. უკვე დილის ათი-თერთმეტი საათისათვის ათასობით უიარაღო ადამიანმა მოიყარა თავი მთავრობის სასახლის ეზოში – ტევა არ იყო…მაგრამ, სტრატეგიული ტერიტორია, მთავრობის სასახლის წინა მოედანი უკვე ფიზიკურად დაკარგული გვქონდა – ტყვიის შიშით იქ უკვე მომიტინგეები ვეღარ დგებოდნენ და ამითი პუტჩისტებს უკვე მთავრობის სასახლეზე პირდაპირი შეიარაღებული თავდასხმისათვის ასპარეზი ღიად დარჩათ.სამოქალაქო დაპირისპირება – რაშიც ყოველთვის ჩვენ ვიყავით მოგებულები იმიტომ რომ ყოველთვის მათზე შეუდარებლად ბევრად მეტი მხარდამჭერი გვყავდა ხოლმე, შეგნებულად შეიარაღებულ დაპირისპირებად აქციეს – რომელშიც მათ უპირატესობის მიღება ძალზე იოლად შეეძლოთ (რუსის დახმარებით)…ზვიადს შევხვდი, დაველაპარაკე – ძალზე დანაღვლიანებული იყო, მაგრამ მტკიცედ და დაჯერებულად გამოიყურებოდა. კიდევ ერთ საათში სროლები სულ შეწყდა და შედარებითი სიმშვიდე დამყარდა. ამით ვისარგებლე და კვლავ მინისტრთა კაბინეტის შენობაში დავბრუნდი – უნდა დაგვეჩქარებინა ბრძოლებისთავის სამეურნეო მზადყოფნა…

ვიბრძოლებთ!

ნაშუადღევის ოთხი თუ ხუთი საათი იქნებოდა – პრეზიდენტის მდივანმა ლალიმ დამირეკა, ტიროდა: „ბატონო ბესარიონ. სასწრაფოდ გადმოდით, გვიშველეთ რამეო…“ მეტი ვერაფერი მითხრა – ტიროდა. სასწრაფოდ, სირბილით გავიქეცი – მანქანის მოსვლას არ დავლოდებივარ. მთავრობის სასახლის ეზო სირბილით გადავკვეთე – ყველგან ჩვენი მომხრეები მესალმებოდნენ, ხელს მითათუნებდნენ, მიღიმოდნენ, მამხნევებდნენ…ავირბინე პრეზიდენტის მისაღებში – ერთი ფანჯარა ტყვიებით იყო დაცხრილული და დატეხილი და იქ არავინ იყო… ვიღაცამ გვითხრა – შენობის სიღრმეში, იქით გადავიდაო – ოთახში, რომლის ფანჯრები ეზოში გადიოდა… იმ ოთახის შესასვლელში ლალი შემხვდა – ისევ ტიროდა… რა მოხდა, ხომ არ დაჭრეს – მეთქი. არაო, მითხრა – წასვლას აპირებსო… კინაღამ დამბლა დამეცა, ფეხები მომეკვეთა…შევლასლასდი იმ ოთახში. ზვიადი პორტფელში რაღაც ქაღალდებს აწყობდა. ოთახის სიღრმეში მურმან ომანიძე როგორც გავიგონე აეროპორტში ვიღაცას ელაპარაკებოდა თვითმფრინავის მომზადების თაობაზე და მარშრუტზე – ხან ერთ ქალაქს ასახელებდა, ხან – მეორეს. ფანჯარასთან სასოწარკვეთილი სახით მანანა ძოძუაშვილი იდგა – გარეთ იყურებოდა. სხვა არავინ იყო. გავშრი. ერთ ხანობას ხმის ამოღება ვერ შევძელი. ზვიადმა ნაღვლიანი თვალებით შემომხედა და მშვიდად პოტფელის ჩალაგება განაგრძო. პირი გამიშრა… ენას ვერ ვაბრუნებდი… ბოლოს როგორც იქნა საყვედურივით ამოვილუღლუღე: „ყაჩაღებს უტოვებთ საქართველოს?“. გაკვირვებულმა შემომხედა „აბა სხვა რა გზა მაქვს?“. „უნდა შეებრძოლოთ… უნდა შევებრძოლოთ… ბატონო ზვიად. ათასობით ადამიანია ქვემოთ – თქვენი იმედი აქვთ“…მანანა ძოძუაშვილი წამომეხმარა: „სწორია ბატონი ბესარიონი – ბატონო ზვიად“. ზვიადი რამდენიმე წამი გაჩერდა, იატაკს მისჩერებოდა – მერე პორთფელი მიაგდო, ლალის დაუძახა და უთხრა – „მოვიდნენ ქუთათელაძე და ლოთი“. შემდეგ ომანიძეს მიუბრუნდა – „უთხარი, რომ მე არ მჭირდება თვითმფრინავი. იმათ მოუმზადონ თვითმფრინავი“…ორ-სამ წუთში ბესო ქუთათელაძე შემოვიდა, სამხედრო ფორმა ეცვა, უკმაყოფილო სახე ჰქონდა. ზვიადმა უთხრა: „უნდა ბრძოლისთვის მოვემზადოთ“ და მიაჩერდა. „როგორ, ზვიად. სულ 30 წუთის სამყოფი ვაზნები გვაქვს. დაიხარჯა სამაჩაბლოში“. „როგორ? სულ სამაჩაბლოში დაიხარჯა?“ – ჰკითხა ზვიადმა.ამასობაში ლოთი ქობალიაც შემოვიდა. „ბესო ქუთათელაძე ამტკიცებს, რომ 30 წუთის სამყოფი ვაზნები გვაქვს და წინააღმდეგობას აზრი არა აქვს“ – დაეკითხა ზვიადი. ლოთმა ქუთათელაძეს გადახედა და უპასუხა „ხო, ასე 30-45 წუთის სამყოფი“… მაგრამ, მაშინათვე გამოასწორა – „აქ არა გვაქვს ბატონო ზვიად… მაგრამ ჩამოვიტანთ, თუ საჭიროა…“. ზვიადი დამშვიდდა: „ხო, და, ჩამოიტანეთ. ეხლავე“… ქუთათელაძე და ქობალია პრეზიდენტის განკარგულების შესასრულებლად გავიდნენ…მე და მინისტრები კვლავ მინისტრთა კაბინეტის შენობაში გადავედით და თადარიგი განვაგრძეთ…იმ ღამეს უსასტიკესი, დაუნდობელი და გააფთრებული შეტევა გადავიტანეთ. გვიტევდნენ აფთრებივით, ცოფიანი ძაღლებივით – პრაქტიკულად ყველა არაკაცი ნარკოტიკების დიდი დოზებით იყო გაბრუებული და უსულო მექანიზმად – რობოტად, ზომბიდ იყო ქცეული… ჭრილობებსაც კი ვერ გრძნობდნენ…დიდი ყალიბის არტილერიის ჭურვების აფეთქებებისაგან მთავრობის სასახლეში, შიგნით, მტვრის ისეთი ბუღი იდგა – 2-3 მეტრზე არაფერი ჩანდა. დაძაბული ყვირლით თუ გააგებინებდი გვერდზე მდგომს – ისეთი ხმაური იყო. წამდაუწუმ შემოჰყავდათ დაჭრილები და მოკლულები… წამდაუწუმ ქრებოდა ელექტრობა – თუმცა ისე ავაწყეთ, რომ დენს სამი დამოუკიდებელი წყაროდან ვიღებდით…ამ შეტევის ძალაზე ახლაც ნებისმიერს შეუძლია იმსჯელოს თუნდაც იმ ფოტოებით, რომელზეც დანგრეულ-დალეწილი მთავრობის სასახლე და რუსთაველია აღბეჭდილი. პრეზიდენტის ერთგულმა სამასიოდე მებრძოლმა, რომელთა უმეტესობას უკიდურესად მდარე ხარისხის იარაღი ჰქონდა, ხოლო – არსებით ნაწილს – სანადირო თოფები, საოცარი სიმტკიცით იბრძოლა – დაიცვა სიმართლე და მოიგერია ბოროტი – რომელიც აბსოლუტურედ დარწმუნებული იყო იოლ და სწრაფ გამარჯვებაში. იმ ღამის შემართება და ბრძოლა ცალკე რომანის, ცალკე ფილმის, ცალკე პოემის ღირსია.იმ ერთ ღამეს უამრავი ადამიანი გახდა გმირი. იმ ღამეს უამრავი გახდა უფრო დიდი ვიდრე დედამ შობა. ბევრზე-ბევრმა აჯობა საკუთარ თავს, დაამარცხა სუსტი და ლაჩარი საკუთარ სულში. გმირები გახდნენ ის უზენაესი საბჭოს დეპუტატები – რომლებსაც არ შეეშინდათ და არ მიატოვეს თავისი პოსტი… გმირები გახდნენ ის მინისტრები, პრეფექტები, ქალაქებისა და სოფლების მერები და გამგებლები – რომლებსაც არ შეეშინდათ და არ დათმეს ლეგიტიმურობა… სამუდამო გმირი გახდა მთავრობის სასახლის დამცველი ის ასობით თავმდაბალი მებრძოლი – რომელთა სახელი დღეს აღარავის ახსოვს. გმირები გახდნენ ის ათასობით უიარაღო, მაგრამ უსაზღვრო რწმენით აღჭურვილი ჩვეულებრივი, დღეს უსახელო ადამიანი – რომლებმაც ის ღამე მთავრობის სასახლის ეზოში, მისადგომებთან, დერეფნებში და ოთახებში თეთრად გაათიეს და თავისი იქ ყოფნით, თანადგომით ამხნევებდნენ მებრძოლებს…მე კარგად მახსოვს იმ ღამის მებრძოლების, მათ შორის შავფორმიანი „ომონელების“ თავმდაბალი, უშიშარი, გადაწყვეტილი თავგანწირვის ძალით დამშვიდებული სახეები… ისინი არ იცავდნენ პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას და თუნდაც ეროვნულ, ლეგიტიმურ ხელისუფლებას (როგორც ზოგს უნდა ახლა გაასაღოს): ისინი რესპუბლიკის პრეზიდენტის მეთაურობით იცავდნენ მართალ, კაცურ, ამაყ საქართველოს – თვითონ კაცები. ამიტომ – მუდამ გამარჯვებულები იქნებიან – იმის მიუხედავად, რომ ვერც სიცოცხლეში და ვერც მერე ვერ ეღირსებიან იმ დაფასებას, რომელიც მათ ერგებათ. და, დარწმუნებული ვარ – ამას არც ელოდებოდნენ, არც ელოდებიან და არც სჭირდებათ… ესაა სწორედ მათი თავგანწირვისა და გმირობის მთავარი განმასხვავებელი ნიშანი!იმ ღამეს გმირი გახდა მთელი ქართველი ხალხი – რომელმაც არა სთქვა უარი საკუთარ არჩევანზე… გმირი გახდა ქართველობა ზოგადად – რომელიც ტყვიითა და სიკვდილით ვერ შეაშინეს და ვერ დააჩოქეს!ეს საქართველოს უდიდესი გამარჯვება იყო. ქართველმა ერმა კიდევ ერთხელ გაიბრძოლა… კიდევ ერთხელ თავგანწირვითა და უკანმოუხედავად შეებრძოლა ბოროტს… კიდევ ერთხელ არ დათმო სიმართლე, სამართალი, კაცობა… არ აიტანა სულში ჩაფურთხება…საქართველო და ქართველობა იმ ღამეს სულ სხვანაირი გახდა.იმ ღამეს დათესილი რწმენა და სისხლი, საქართველოს სულსა და გულში იმ ღამეს ჩანერგილი გმირობა და თავგანწირვა – ბოროტი ცეცხლითა და მხვილით, მასობრივი სასტიკი რეპრესიებითა და წამებით, ცილისწამებისა და სიცრუის ვულკანით ვერ ამოშანთა შევარდნაძის არაკაცული ძალაუფლების თორმეტმა წელიწადმა და ვერც სხვა ნებისმიერი ხელისუფლების მიერ არაკაცული მიჩუმათება და ჩამოხურდავება ამოშანთავს!კიდევ არა ერთი მთავრობა უნდა შეიცვალოს საქართველოში, რომ მართალი სიმართლე მთლიანად და სრულად სახელმწიფო დონეზე იქნას აღიარებული – კაცურად, ქართულად, ფარისევლობის გარეშე – თუ კი ეს საერთოდ ოდესმე იქნება; რომ – თეთრზე თეთრი ითქვას და შავზე შავი… რომ კაცზე – კაცი ითქვას და არაკაცზე – არაკაცი… რომ – გაკეთდეს მტკიცე, უტყევი, საბოლოო და სავალდებულო არჩევანი კაცის გზასა და არაკაცის გზას შორის – რაზეც ზვიადმა წინასწარმეტყველურად აუწყა ქართველ ხალხს 1991 წლის 26 მაისს!თხუთმეტი წელი გავიდა იმ გადამწყვეტი ბრძოლის შემდეგ. მე კი მას შემდეგ ყოველდღე ვეკითხები საკუთარ თავს – ნუთუ მართლა ჩემმა თითქმის ჩურჩულით ნათქვამმა: „ყაჩაღებს უტოვებთ საქართველოს?“ – გადაწონა ეჭვისა და მერყეობის სასწორი? ნუთუ ამ სამმა სიტყვამ იმოქმედა საქართველოსათვის საბედისწერო გადაწყვეტილებაზე?თუ ასე იყო და თითქოს ასე იყო – მაშინ ეს ყოფილა ვარსკვლავიერი საათი – რისთვისაც ამ ქვეყანაზე მოვსულვარ! მაშინ, მე – პირველი ვარ ვისაც არა აქვს უფლება უღალატოს იმ ბრძოლის ღამის, მრავალი მომდევნო ბრძოლის დღებისა და ღამეების სამუდამოდ უსახელო, უცნობ გმირებს! მე – უნდა გავისარჯო და ამოვკვეთო შეუიარაღებელ, მშვიდობიან საპროტესტო აქციებზე არაკაცების ხელით ასობით მოკლულთა და დაჭრილთა, ნაწამებთა და დარბეულ-დაჩაგრულთა სახელები! მე – ვარ მათი სახელებისა და სწრაფვის მატარებელი ცოცხალი დაფა! მე – არა მაქვს უფლება დავთმო ის, რისთვისაც მათ – ჩვენი სამუდამო ერთობისა და უღალატობის იმედად – საკუთარი სიცოცხლე უყოყმანოდ დადეს ბედის სასწორზე! მე – უნდა ვიყო მეხსიერება მათთვის! თუნდაც, რომ, იმ ღამის ბრძოლის უმაღლესი მიზანი ამ ქვეყნად მიუღწეველი და განუხორციელებელი იყოს! და, სწორედ ამიტომ: ესაა პასუხისმგებლობა!

P.S.

როდესაც ლოგინად ჩავარდნილ, დამბლადაცემულ ჩემს დედას, ნინოს ჩვენი ოჯახის კეთილმოსურნე მეგობრები, ნათესავები და მეზობლები 1991 წლის სწორედ ამ სისხლიან დღეებში დაჟინებით ურჩევდნენ: „დაუკავშირდი ბესოს, წამოვიდეს მთავრობის სასახლიდან – იქ იმათ ყველას ამოჟლიტავენო“ – დედაჩემმა დაუძლურებული და აკანკალებული ხმით უპასუხა: „სამშობლო მსხვერპლს მოითხოვს“-ო! და, რა თქმა უნდა, ლაჩრული გაქცევა არ შემომთავაზა… ქართველმა დედამ ყველაზე კარგად იცის სამშობლოს წადილი.

ამ მასალის ან მისი რომელიმე ნაწილის რაიმე სახით გამოქვეყნება ანუ პუბლიკაცია ბეჭდურ (წიგნები, გაზეთები, ჟურნალები) ან რაიმე სხვა სახის მედიაში (რადიო, ტელევიზია, ინტერნეტი) დაუშვებელია საავტორო უფლებების მესაკუთრის საგანგებო წერილობითი ნებართვის გარეშე. ამ მასალის ასლის/ასლების გაკეთება დაუშვებელია. კატეგორიულად აკრძალულია ამ მასალის მასობრივი ტირაჟირება / კოპირება და გავრცელება დიგიტალური ფორმით (CD, მაგნიტური მატარებლები და სხვ.) ან ნებისმიერი სხვა ფორმით. © ბესარიონ გუგუშვილი © Bessarion (Besarion, Vissarion) Paata Gugushvili (Gougouchvili)

მოგონებები, ნაწილი 8.1

Его Превосходительству Президенту Республики Ичкерия Джохару Дудаеву
От советника по экономике Виссариона Гугушвили

СПРАВКА О ГОСУДАРСТВЕННОМ СТРОИТЕЛЬСТВЕ ГРУЗИИ

Сентябрь1991 – Декабрь 1991

 

Конфиденциально
Не для печати и публикации

20, Май, 1992

• წინასიტყვაობა
• შესავალი
• ომის აჩრდილი
• სტატია „ქართული პოლიტიკური ეკონომია“
• მაფიას შეებრძოლები?
• პირველი სამუშაო დღე – ომის დასაწყისი
• მცოცავი პუტჩის დასაწყისი – 2 სექტემბერი
• „ქაჯეთის ციხე“…
• ხელისუფლების პირამიდა
• ბირთვი
• ადმინისტრაციული აკადემია
• სიცოცხლისუნარიანი სტრუქტურები
• ბლოკადები
• საზოგადოებრივი შეხედულებების მონიტორინგი
• მუდმივმოქმედი სამეცნიერო-პრაქტიკული კონფერენცია
• პრივატიზება
• „გოლიათი“
• „ლილოს ბაზის ექსპერიმენტი“

წინასიტყვაობა

1992 წლის აპრილის ბოლოს იჩკერიის პრეზიდენტმა ჯოჰარ დუდაევმა, რომელსაც ამის რეკომენდაცია პრეზიდენტმა ზვიად გამსახურდიამ მისცა, იჩკერიის პრეზიდენტის ეკონომიკურ მრჩველად დამნიშნა. პრეზიდენტის სასახლეში მეორე სართულზე გამომიყეს დიდი კაბინეტი და ორგანიზაციულად ეკონიმიკის დარგის მრჩეველი დაუქვემდებარეს უცხოური ინვესტიციების კომიტეტს (თავმჯდომარე ედუარდ ხაჩუკაევი). ეს თანამდებობა საზოგადოებრივ საწყისებზე იყო (მე ხელფასზე უარი განვაცხადე).

ჩემი, როგორც ეკონომიკური მრჩევლის ერთ-ერთი პირველი სამუშაო შეიქნა ჯოჰარ დუდაევისა და მთავრობის სხვა წევრებისათვის საქართველოში სახელმწიფოებრივი მშენებლობის მოკლე კრიტიკული („ძალზე კრიტიკული და ობიექტური და რამდენადაც შესაძლებელია პირადული-არაფორმალური“ – ასე მთხოვა ჯოჰარმა) მიმიხილვის შედგენა.

იჩკერიის ხელისუფლება პრაქტიკულად ყველა იმ პრობლემას წააწყდა, რომელსაც ჩვენ წავაწყდით — და, უმეტესწილად კიდევ უფრო მწვავე ფორმებში.

ამ მომიხილვას ზვიადიც გაეცნო და ჯოჰართან ერთ-ერთ შეხვედაზე ჩემი თანდასწრებით ზოგი დეტალი განიხილეს კიდეც. დაახლოებით ორი კვირის შემდეგ მთავრობის ვიწრო სხდომის ერთ-ერთი საკითხი ამ მიმოხილვის განხილვა იყო — რაც ორსაათნახევარზე მეტ ხანს გაგრძელდა და ბევრ საკითხზე დამატებითი ახსნა-განმარტება მომიწია. ბოლოს ჯოჰარმა დიდი მადლობა გადამიხადა, დაახლოებით ასე: „წინა კაცი უკანის ხიდიაო“.

წარდგენილი მოხსენებითი ბარათის ტექსტი რუსულ ენაზეა. შემდგომ, 1992 წლის მაისში, საწყის ტექსტში რუსულადვე ზოგი რამ დავუმატე უფრო პირადული ხასიათის და ბოლოს – ლიტვაში, 1994 წ. დავამატე ნაწილები რომლებიც ქართულადაა.

მკითხველმა მხედველობაში აუცილებლად უნდა მიიღოს ის ფაქტი, რომ ქვემოთ აღწერილი მოვლენები სულ რაღაც 4 თვეში მოხდა — დროის ძალზე მცირე მონაკვეთში – მცოცავი პუტჩის, საბჭოთა კავშირთან „ცივი ომისა“ და არც თუ მთლად ცივი ომის ვითარებაში…

შესავალი

Наверное редко кто в пост советском пространстве проработал премьер-министром в кабинете премьера столь короткое время как я. И буквально все время в крайне напряженных и даже трагических – фактически в военных и боевых условиях (как в Тбилиси, так и в Зугдиди). Но если взглянуть трезво, моральная и политическая победа законной власти Грузии в значительной мере определилась именно той социально-экономической и культурной политикой, которая была проведена в тот период Кабинетом Министров Грузии.

Законная власть доказала не только свою способность и готовность вести Грузию к независимости и демократии, но и способность вести к рыночным отношениям, поддерживать здоровую и активную социально-экономическую и культурную жизнь страны.

როდესაც აქ, ლიტვაში აქაური ეროვნული ძალების წარმომადგენელ პარლამენტის წევრებს საუბარში ჩვენს ბედ-იღბალზე შევჩივლე, მათ მიპასუხეს – ისტორია ბოლო-ბოლო დაასკვნის: „თქვენ იმდენად კარგად იმუშავეთ, რომ თქვენი განდევნა ძალით, იარაღით და ბალტინის საექსპედიციო კორპუსის დახმარებით დასჭირდათო“ (ამ დრისთვის, 1994, ლიტვის პარლამენტში არჩვენებზე კომუნისტებმა დიდი წარმატება მოიპოვეს და ეროვნული ძალები ოპოზიციაში აღმოჩნდნენ).

Этот опыт, при ее внимательном изучении обязательно пригодится когда Грузия вновь встанет на путь независимости и демократии.

Однако необходимо учесть и некоторые недоработки и ошибки. Большая часть из них шла от жесткого цейтнота (значительная – от неправильных политических и социально-экономических прогнозов), но были и такие которые можно было предупредить. Главный огрех это была общая бесплановость и бессистемность (не только в действиях, но и в мышлении). Нашему движению очень не хватало также иерархической структуры принятия решений и соответствующих систем (вообще иерархической структурированности).

ომის აჩრდილი

Постепенно, с начала января 1991 г. мне стало ясно, что экономическая политика проводимая Т.Сигуа (а точнее отсутствие таковой) совершенно не учитывает реальных перспектив развития событий в Грузии и вообще в СССР (тогда СССР еще существовал). Более того я считал и считаю, что у правительства вообще не было никакого плана, четкой социально-экономической политики, целей или схемы действии. Не имелся также какой либо прогноз развития как макро, так и среднего уровня. Считалось, что надо плестись за Россией и другими республиками и это само собой выведет нас на правильный путь.

Тогда бытовало мнение, и это мнение тщательно опекалось как в политических кругах, так и в mass media как грузинских и русских, так и западных, что СССР и все республики будут развиваться в направлении демократии и рыночной экономики, и что это развитие будет мирным и спокойным (хотя бы относительно).

Однако, кровавые события в Грузии, в Азербайджане, Армении, Прибалтике не давали такого повода. Империя Зла не могла и не хотела отмереть мирно (во всяком случае я так думал). Необходимо было ожидать кровавых эксцессов и даже на определенное время резкого ухудшения общеполитической ситуации – даже возврата военной диктатуры на всем пространстве СССР.

С другой стороны, поведение коммунистических структур – создание огромного количества подложных (в том числе совместных) предприятий, ассоциаций, кооперативов и т.п. в бешенном темпе перекачивающих деньги за рубеж указывало на то, что КПСС (и в ее лице державная номенклатура) в виде этих коммерческих структур создает оплот своего нового, экономического могущества.

Грузии вставшей на путь независимости, в течение переходного периода надо было не только и не столько развивать рыночные структуры экономики, но – быстро и энергично готовиться к тяжелым, осадным или военным условиям. В общих чертах нужно было главное внимание уделить вопросам остойчивости (термин военной экономики), – борьбе, а может и войне за сохранение независимости. Но в этом направлении абсолютно ничего не делалось, более того – соответствующие вопросы не поднималась даже в теоретическом аспекте в узком кругу членов ВС и КМ (можно даже сказать – такое считалось дурным тоном). Это грозило самыми тяжелыми последствиями.

В середине января у меня появилась возможность довольно детально поговорить об этом с президентом. Он предложил написать обо всем этом докладную записку и ознакомить с ней членов ВС и КМ, а за тем обсудить все вопросы на более высоком уровне.

Я за несколько недель написал докладную записку (заодно проштудировав еще раз научную литературу о военной экономике доступную в библиотеках Тбилиси) и стал искать людей кто бы ее поддержал. Естественно, в первую очередь с докладной я ознакомил Т.Пааташвили и Г.Чорголашвили – членов правления Общества Св. Ильи Праведного – моих коллег в этом смысле. Однако ни один из них не смог (или не захотел) понять сути проблемы – они были в эйфории кремлевской пропаганды строительства “правового, рыночного общества”. Тогда я начал искать других единомышленников – работал с Р.Петриашвили (который выявил заинтересованность, но как сам сказал – как не экономист не смог двинуть дело дальше), с Кванчилашвили и ··· (членами информационного центра ВС) – которые проявили довольно большой интерес. На этом дело застопорилось. 

Оказалось, что у наших структур нет организационного элемента (совета, бюро или комитета) перед которыми можно данный вопрос поставить на апробацию, не говоря уж о каком либо решении. Комитеты и комиссии ВС были слишком недоступными и “важными”. Вообще административного опыта очень не хватало – большая часть структур работали без планов, прогнозов, хаотично – большие и малюсенькие дела были перемешаны, съедала рутина. Вообще следует говорить о системной Недоступности и Замкнутости властных структур – что, как я считал и сейчас считаю было весьма опасно для молодой власти. При этом с точки зрения утечки информации никакой недоступности и замкнутости не было.

В аспектах будущего, на все это необходимо обратить внимание не тогда, когда власть будет снова (дай Бог) в руках национального движения – а заранее. Нужно заранее создать, приготовить ядро всех нужных властных структур и обкатать их (так скажем на холостую, с малыми нагрузками) – включая составление планов первоочередных задач исходя из вариантов прогнозов.

მომავალი ომის, ომისათვის მზადებისა და საომარი ეკონომიკის შექმნის საკითხი ჯოჰარ დუდაევმა ძალზე აქტუალურად ჩათვალა და მეტიც – სასწრაფოდ შეუდგა ჩეჩნეთის მთელი სახელმწიფო სტრუქტურის სამხედრო ყაიდაზე გადაყვანას. ყველა სამინისტრო სამხედრო-საალყო წესებზე გადავიდა. ყველა მინისტრი და მოადგილე სამხედრო ფორმაში გამოეწყო და იარაღი დაურიგდა. ყოველ ორ კვირაში ტარდებოდა მინისტრთა კაბინეტისა და სამინისტროების სამხედრო-საველე წვრთნები – რომლებსაც ჩეჩნეთის შტაბის უფროსი მასხადოვი უძღვებოდა.

ჩემი რჩევით შეიქმნა საგანგებო სტრატეგიული მარაგების სამინისტრო რომელმაც დაიწყო სტრატეგიული რესურსების მობილიზება და სხვადასხვა რაიონებში გაადგილება – ხორბლის, მედიკამენტების, კონსერვების და სხვ.

სტატია „ქართული პოლიტიკური ეკონომია“

В начале марта я еще раз смог поговорить о течении дела с президентом. Я вынужден был сказать о том, что в доступных мне кругах ВС и СМ не смог найти силы поддерживающих мой доклад на должном уровне. Тогда Звиад предложил сделать из докладной записки газетную статью и опубликовать ее для популяризации. Я так и поступил, сделал статью постаравшись передать смысл в стиле научно-популярной литературы. В конце марта (в это время уже в разгаре была провокация в Самачабло) я уже передал текст статьи президенту, который вернул ее мне через неделю – посоветовав убрать несколько особо острых высказываний. Они касались вероятной военной диктатуры в России и возможности начала войны в Грузии (локальной внутренней или против России). Помимо этого он попросил смягчить те места где я писал о необходимости создания военной экономики, перевода экономики на военные рельсы – в условиях нарастающих рыночных отношений, для этого мне пришлось внести в статью аспект государственного капитализма. 

В таком виде я направил статью в газеты “Сакартвелос Республика” и “Сакартвело”. Однако ее тогда не опубликовали. Статья вышла в свет лишь после того, как Звиад назначил меня премьер-министром. 

მაფიას შეებრძოლები?

Это случилось так. 17 августа день рождения моего Зурико. Чтобы отпраздновать эту дату я поехал в Бакуриани где в доме моего дедушки отдыхала моя семья – Лия, Паата и Зурико, собирался остаться здесь несколько дней – перевести дух и немного отдохнуть в горной прохладе. 18 августа, в полдень телефонистка Роза позвала меня из почты – сказала, что зовет Гамсахурдиа. 

Я всполошился – первое что мне пришло в голову что в киностудии устроили новую диверсию – взрыв, поджег или что-то хуже (такое в последнее время происходило не раз). Перебежал в почту, на другую сторону улицы, наконец меня связали с президентом и он приказал срочно приехать в Казбеги, где он отдыхал. 

Я немедленно попрощался с моим чадом, сел за руль и вместе с двоюродным братом Нодари поехал в Казбеги. Добрался к 7-8 часам вечера, Звиад с семьей жил в гостинице, провели в его комнату.

Звиад вышел озабоченный и без всяких предисловий сказал, что предлагает мне должность премьера (я еще не знал всех деталей путча Сигуа-Китовани). “Ты обещаешь что попытаешься бороться с мафией?” – спросил он. 

Я немного подумав согласился. 

Я отлично представлял, что в свете своих собственных прогнозов развития политических явлений и событий, служба представлялась не только сложная, но и опасная. Но надо было что-нибудь делать для спасения Грузии и в этом вопросе малодушия я себе позволить не мог. Должность премьера давала шанс хотя бы как то приготовиться к надвигающейся опасности. В конце беседы Звиад задумчиво сказал “Постарайся побыстрее обновить аппарат Кабинета Министров и ведомств, а за одно – и мой, он очень плохо работает а у меня нет времени заниматься этим. Знаешь, вообще-то, надо создать единый аппарат президента и кабинета министров – аппарат правительства.”

Президент приказал прийти к нему на работу в Тбилиси через два-три дня для оформления назначения, за тем предложил мне выпить по стакану за будущий успех, но я отказался – надо было вновь садится за руль. Тогда Звиад предложил чая – супруга президента угостила меня чаем с печеньями и я уже в сопровождении полицейского эскорта поехал в Тбилиси. 

Здесь оказывается уже знали о новости (были и кое какие слухи – оказывается, некоторые силы старались навязать Звиаду кандидатуру М.Оманидзе). Ко мне домой приехало несколько друзей и мы отметили событие бутылкой шампанского.

პირველი სამუშაო დღე – ომის დასაწყისი

На следующее утро, около 6 часов мне позвонил брат Лии Тимур и взволнованным голосом сообщил, что в Москве начался переворот против Горбачева и столицу СССР введены войска. Я немедленно сел за руль, поехал в здание ВС и уже через 10 минут из приемной позвонил президенту в Казбеги. Оказывается я был первым кто предупредил его о начале попытки переворота, он приказал мне ждать на месте и обещал в течение часа приехать. 

Так началась моя карьера премьера – первый же день службы и уже в преддверии войны. И напряженность не снижалась, а даже все время усиливалась в течение всего времени.

Через несколько дней моя статья была опубликована и вызвала довольно бурную – негативную реакцию как в среде оппозиции, так и (несколько прикрытую) в нашей среде (более того, у меня практически не оказалось сторонников, а точнее – единомышленников, что указывало на то, что люди не понимают всей сложности и опасности ситуации). 

Еще через несколько дней при встрече с Звиадом он меня упрекнул: “Я же просил тебя смягчить. Вот видишь, многие раздражены. Не обязательно было все сразу писать, сперва надо было более популярно и постепенно объяснить” – сказал он. Я ответил, что думаю надо спешить, события в Москве подстегивают. Он задумался и согласился, лишь еще раз посоветовал быть более осторожным и осмотрительным, заметив: “Заимей надежную личную охрану”.

მცოცავი პუტჩის დასაწყისი – 2 სექტემბერი

Действительно, уже события 2 сентября в Тбилиси показывали – начиналась реакция, попытка обратного развития в сторону великодержавия, тоталитаризма и колониализма – пятая колонна империи, номенклатура вышла на улицы. Становилось ясно, что структуры КПСС и империи постараются власть Грузии избранную демократическим путем свергнуть. Или гражданским или военным путчем, а если это не удастся – то последует прямое вмешательство Кремля. Надо было составить какой-то план действий – но постепенно я обнаружил, что об этом фактически никто и не думает. Даже предостораживающие выступления Звиада по телевидению, на митингах и на заседаниях сессий ВС воспринимались как политическая пропаганда, стремление президента укрепить свою личную власть и надвигающуюся бурю никто не хотел заметить (все это почти в точности повторяется и в Чечении, лишь с небольшой оговоркой на наш горький опыт – и если там сопротивление оказалось жестче – то это заслуга лично Дудаева и нескольких понимающих опасность людей).

სექტემბრის დასაწყისში თბილისში ჩამოვიდა ფრიად არაკეთილგანწყობილი ამერიკის კონგრესმენთა დიდი დელეგაცია. მათ მოინდომეს სიგუა-კიტოვანთან შეხვედრა, რაც – მოვუწყეთ. სიგუა-კიტოვანთან მათ მინისტრთა კაბინეტის ერთ-ერთი ნაკლებცნობილი ახალი თანამშრომელიც გავაყოლე. ეს თანამშრომელი ფრიად აღელვებული დაბრუნდა უკან – „ამერიკელები დაუფარავად მოუწოდებდნენ სიგუასა და კიტივანს ზვიადის დამხობასო. თუ დიქტატორს არ დაამხობთ – თქვენ დემოკრატიის წინაშე დამნაშავეები იქნებითო“ .

2 სექტემბრის საღამოთი კი ამ კონგრესმენებთან ვახშამი იყო დაგეგმილი კრწანისში. შევუთანხმდი, რომ ვახშამზე ნახევარი საათი დამაგვიანდებოდა (ქალაქგარეთ ვიყავი გასული). როდესაც კრწანისის რეზიდენციის კიბეებზე ავდიოდი – ჩოჩქოლი შემომესმა: „კინოს სახლთან ენ-დე-პე-ს მომიტინგეები პოლიციას შეეტაკენ, ესროლეს კიდეც და შეხლა-შემოხლა მოხდაო“.

დარბაზში შევედი, ზვიადმა მის გვერდით მიმიწვია, თამადობა გადმომცა და თითონ რამდენიმე წუთით გარეთ გავიდა მიმხდარი ინციდენტის დეტალების გასაცნობად – ისევ მალე მობრუნდა. სუფრა მშვიდად მიმდინარეობდა. ერთი-ორი სადღეგრძელო წამოვთქვი, რომ კონგრემენების დელეგაციის მეთაურთან მათი ამერიკელი გამყოლი მივიდა და ყურში რაღაცის ჩურჩული დაუწყო. შემდეგ ეს კონგრესმენი უცებ ფეხზე ადგა და სიტყვა მოითხოვა. მოაყოლა და მოაყოლა… ახლახანსო დემოკრატიული ძალების მიტინგი პოლიციამ მხეცურად დაარბაო… აქაო დიქტატურის სული სუფევსო…

ბოლოს ყველა ამერიკელი კონგრესმენი ფეხზე ადგა, გაჰყვიროდნენ: „Human Rights! Human Rights! Human Rights!“ და ტაქტში ფეხს იატაკს უბრახუნებდნენ. ეს ობსტრუქცია რამდენიმე წუთი გაგრძელდა შეუჩერებლივ.

ზვიადი მშვიდად შეჰყურებდა „სტუმრების“ გნიასს. მე კი – გაკვირვებით და შეშფოთებით.

შევეკითხე: „ეს რას შვებიან“ – მეთქი.

„მაგისთვის იყვნენ აქ ჩამოსულები – მაგათი დაკვეთა აღსრულდაო“ მიპასუხა.

В конце сентября я имел возможность в течение почти двух часов, в спокойной обстановке обсудить эти проблемы с президентом в его доме, за неспешным ужином вдвоем. Я предложил составить несколько альтернативных планов действия исходя из разных сценариев развития от относительно благоприятных и до самых неблагоприятных – включая военную катастрофу и новую жесткую оккупацию.

Он усмехнулся и ответил – “Разве не видишь, этого никто не понимает. Все думают что Горбачев, Ельцин и Шеварднадзе демократы и все думают лишь о том что и как приватизировать, а что будет с Грузией никого не интересует.”

Мы поговорили и об опыте январских событий Литвы – тогда законная власть Литвы даже создала (для страховки) правительство в изгнании, хотя все еще держалось в Вильнюсе. Звиад восхищался стойкостью и дисциплинированностью литовцев. Я воспользовавшись разговором о российском путче в Литве, предложил создать определенные финансовые основы – разместить в Европе с десяток миллионов долларов США для обеспечения правительства в изгнании, а также купить административно-жилищную базу в Румынии – которая признала нас и устроить там сильную информационно-политическую структуру (наподобие резервной власти или потенциального правительства в изгнании). Но он наотрез отказался, мотивируя это тем, что тайно сделать все не удастся, а огласка повлечет политический скандал – оппозиция только и ждет таких известий. Объяснял – в наших условиях такой ход был бы воспринят как капитуляция и готовность к бегству.

Я был вынужден крепя сердце согласиться. На прощание Звиад успокоил меня – “Ничего, со временем все все поймут. А ты будь настойчивее, постарайся все время бороться – я тебя поддержу.”

Может быть удивительно, но за весь период службы как в должности заместителя министра культуры, так и в должности премьера в Тбилиси (т.е. в течение почти целого года) я лишь четыре или пять раз имел возможность более-менее тесно, в спокойной обстановке пообщаться с Звиадом, глубоко обсудить назревшие проблемы. Но несмотря на это, у нас было полное взаимопонимание, как будто наши мозги работали в унисон. Достаточно было несколько слов и все было ясно. В вопросах социальной и экономической политики Звиад полностью мне доверял и через некоторое время даже перестал ими вообще интересоваться. Согласование требовалось лишь в редких случаях в вопросах по кадрам и в связи с высокой политикой.

ამაზე ჯოჰარმა საგანგებოდ მკითხა – მას ძალზე აწუხებდნენ და მუშაობის საშუალებას არ აძლევდნენ — არა თუ მინისტრები, არამედ მინისტრის მოადგილეებიც ზოგჯერ დღეში რამდენიმეჯერ ითხოვდნენ შეხვედრას, არათუ ოფისში — სახლშიც კი არ ასვენებდნენ.

„ქაჯეთის ციხე“…

მთავრობის მაღლივ კორპუსს, რომელშიც მომიწია სამსახური, ჯერ კიდევ შევარდნაძის ცეკას მდივნობის პერიოდიდან ხალხმა „ქაჯეთის ციხე“ დაარქვა…

დანიშვნისთანავე ზვიადმა სხვათა შორის ორი ამოცანა დამისახა: უნდა მომეხდინა მინისტთა კაბინეტის სრული რეორგანიზება (მათ შორის საკადრო „სიგუას დანიშნულებს ნუ ენდობი, ახალგაზრდა ინტელიგენცია შემოიკრიბეო“) და უნდა გამეერიანებინა პრეზიდენტის აპარატი მინისტრთა კაბინეტის აპარატთან (რამდენადაც პრეზიდენტი გახდა მთავრობის მეთაური) – ძალზე უკმაყოფილო იყო პრეზიდენტის აპარატის მუშაობით. ეს გეგმა 1991 წლის განმავლობაში უნდა მომემზადებინა (სამ თვეში) და 1992 წლის დასაწყისიდანვე განმეხორციელებინა.

В начале реальное положение в КМ было исключительно безрадостным. Не было взаимопонимания в самом КМ, который был составлен еще Сигуа. Постепенно я обнаружил, что можно было надежно опереться лишь на вице-премьеров Гурама Абсандзе, ново назначенного Нижарадзе (который был назначен на место отъявленного путчиста), министра промышленности (исполнительного, организованного и честного человека), а также на министров связи и культуры. Вице-премьер М.Оманидзе, министры здравоохранения, внутренних дел и торговли вроде составляли отдельную группу. Министр материального обеспечения так за все время работы не смог понять своих задач, хотя много суетился. Другие министры вели себя или исключительно пассивно или как негласная оппозиция.

Особняком и независимо (как удельный князь) держался начальник хозяйственного управления КМ – Цуго Хелашвили, которого я ни разу не смог заставить присутствовать на заседаниях КМ. Он вовсе не общался со мной – каждую неделю присылая своего заместителя (зятя президента, но это предмет особого рассмотрения) с заявками на несколько миллионов рублей (наличными), за использование которыми он никогда не отчитывался. Из за этого, в конце ноября я перестал подписывать счета хозяйственного управления и вообще запретил давать Хелашвили средства.

დაახლოებით ასეთი გაფეოდალებული „ხალხის მსახურები“ ჩეჩნეთშიც მრავლად ჰყავდათ – მათ შორის „დიდი თავადი“ პარლამენტის თავმჯდომარე სასლანბეკოვი.

Сам раздутый аппарат КМ был за редким исключением абсолютно безликим, бездарным, низкой квалификации, безыдейным и был напичкан шпиками (почти любой готовящиеся проект становился добычей банды Сигуа-Китовани). Служба безопасности и секретности вообще отсутствовала.

მას შემდეგ რაც შეიარაღებული ოპოზიია განდევნეს ერთ-ერთი შტაბ-ბინიდან, იქ აღმოჩნდა მინისტრთა კაბინეტის თითქმის ყველა დადგენილების პროექტი…

Еще хуже было положение во втором эшелоне исполнительной власти и ниже. Здесь большая часть должностных лиц были партийные номенклатурщики, которые оказывали открытое и вязкое сопротивление, неприкрыто и спешно занимались грабежом. Мне составляло огромного труда и нервной энергии провести самые необходимые первоочередные решения. 

ხელისუფლების პირამიდა

Новая, демократически избранная власть Президента, Верховного Совета и Кабинета Министров составляла лишь самую верхушку пирамиды власти – тело пирамиды как и раньше составляла номенклатура. Она стояла между народом и избранной народом верховной властью. Было совершенно необходимо срочно обновить тело пирамиды. Это была сверхзадача.

Например, совершенно необходимое решение о таможенных правилах и пошлинах (которое сулило значительные доходы и помогло бы приостановить грабеж Грузии) я не смог провести в течение трех месяцев. Каждый раз в проекте документа была засунута какая ни будь недоработка. В конце концов я был вынужден собственноручно написать текст и передать его в Верховный Совет – где его отфутболивали до самого путча.

ბირთვი

Для работы необходимо было создать хотя бы маленькую и надежную группу, рабочее ядро КМ. Эту роль принял на себя и блестяще осуществил Александр (Алико) Ландиа, которого я назначил начальником канцелярии КМ. Новый канцлер быстро разобрался в обстановке и день за днем улучшал организационную структуру, дисциплину и работу КМ. К концу октября аппарат уже мог, даже без обновления, выполнять минимум задач. А.Ладиа принимал активнейшее участие во всех инновациях, создании почти всех документов, усердно и творчески работал по пятнадцать часов в сутки, семь дней в неделю. 15-20 таких молодых людей могли бы твердо поставить весь государственный аппарат на ноги. Необходимо было их искать, искать серьезно и системно. Это должна был сделать Административная Академия КМ.

Пример А.Ландиа и других новых сотрудников КМ, людей которые всегда держался далеко от политики в академической среде, и привлечь на госслужбу которых мне стоило немало труда доказывает, что в Грузии есть значительные резервы патриотических талантливых администраторов, однако нужно потратить некоторые усилия для их привлечения – они сами не лезут во власть. А большинство тех кто лезет – не годятся.

В принципе довольно быстро – к концу октября в основном сложилось конструктивное ядро КМ – Г.Абсандзе и Э.Нижарадзе, зам.министра Иностранных дел Борис Каландиа, министр Агропрома Н.Читанава, Б.Гулуа, министры промышленности и связи, Комитет управления госимуществом (комитет приватизации), новый руководитель Центрального банка и конечно канцлер. Можно было приступить к решению серьезных задач.

После получения первого выпуска Административной Академии КМ, которого я ожидал в марте-апреле 1992 г., можно было приступить уже к массовому обновлению аппарата КМ и министерств.

ადმინისტრაციული აკადემია

Уже в конце сентября я отдал распоряжение  – срочно создать Административную Академию Кабинета Министров на базе различных институтов и курсов повышения квалификации (а таких в Тбилиси было предостаточно). Я планировал создать на базе Административной Академии систему быстрого и эффективного отбора и квалификации новой волны чиновников из слоев патриотической интеллигенции, которые постепенно могли бы заменить номенклатуру. 

Надо было создать структуру которая смогла бы эффективно искать и отбирать достаточно образованных, талантливых молодых людей  и быстро отшлифовать их для государственной службы. По плану, через три-четыре месяца после начала работы Академии в распоряжении КМ поступила бы первая волна из 50-75 выпускников прошедших интенсивный курс подготовки в казарменных условиях (сам курс и другие виды подготовки взяли западного образца рассчитанные на демократию и рыночные отношения – частично военизированного, дисциплинирующего типа). Далее объемы могли бы наращиваться. 

Поскольку государство это прежде всего государственный аппарат, с решением вопроса Административной Академии – Грузия заимела бы вполне современный инструмент управления.

სიცოცხლისუნარიანი სტრუქტურები

Вообще моя работа как на посту заместителя министра культуры – президента государственной кинокорпорации, так и на посту премьера сводилась чаще к созданию энергичных и жизнеспособных структур для выполнения определенных задач. Реже дело касалось налаживания работы существующих структур, их необходимо было систематически подстегивать и жестко контролировать. Новые политические, экономические и социальные условия требовали создания совершенно новых структур, субъектов, с новыми целеустановками и внутренним устройством. 

К сожалению большей части новых, созданных мной структур, не было суждено развернуться в полную мощь, но определенную задачу они выполнили (например новая система государственного кинематографа).

ბლოკადები

Главный внешний фактор присутствующий все время – это была тяжелейшая и тотальная блокада устроенная Кремлем против Грузии. Блокада торговая, транспортная, таможенная, финансовая, информационная, энергетическая. 

ამ პერიოდისათვის იჩკერია უმძიმეს ბლოკადებში იმყოფებოდა. ახალშექმნილი სახელმწიფოს მთელიტერიტორია მჭიდრო ალყაში ჰქონდა მოქცეული რუსის ჯარებსა და პოლიციას — ნებისმიერი რესურსის შემოტანა-გატანა უმკაცრესაც კონტროლირდებოდა.

იმისათვის, რომ საქართველოს მოსახლეობისათვის ჰიპერინფლიაციის პირობებში სწორი ორიენტაცია მიმეცა – საგანგებოდ გამოვედი ტელევიზიით, რამდენადაც შესაძლებელი იყო პოპულარულად ავუხსენი ხალხს ინფლიაციის არსი და მივეცი რჩევა – არ დაეგროვებინათ ნაღდი ფული, არამედ – რაც შეიძლება სწრაფად ექციათ მთელი ხელმისაწვდომი თანხები (მათ შორის შემნახველ სალაროებში ჩადებული) სამომხმარებლო საქონლის შესაძენად – ხოლო შეძენები შეძლებისმაგვარად საქართველოს საზღვრებს გარეთ ეკეთებინათ.

Особенно трудно было бороться с финансовой блокадой. Легко представить финансовые сложности государства, которая пользуется денежными знаками другого государства в условиях инфляции. Россия начала в огромных количествах печатать денежные знаки и выбрасывать их на рынок, деньги дешевели изо дня в день. Но Грузию снабжать денежными знаками по уровню инфляции Кремль отказывал. Таким образом, платежноспособный спрос и соответственно товарная масса перемещались в Россию, а Грузия терпела огромные убытки. Лишь жесточайшая экономия бюджетных расходов позволяла сводить концы с концами. Но даже в этих условиях принятые меры позволили к концу года прийти с экономией бюджета и даже сделать значительные закупки – вагонов для метрополитена, самолетов, даже золота для обеспечения собственной валюты и т.п. Разумеется, все это добро было в кратчайшие сроки разграблено путчистами.

რამდენჯერმე ფულის ნიშნების ანუ ნაღდი ფულის პარობლემა ასეთი პარტიზანული ხერხით გადავწყვიტეთ – გურამ აბსანძე მივავლინეთ რეუსეთში, ფულის საბეჭდ ფაბრიკაში. ქარხნის კოლექტივს გავუგზავნეთ ვაგონი ღვინო, არაყი, შამპანური, ხილი – როგორც პრემია და სანაცვლოდ ფულით პირთამდე დატვირთული თვითმფრინავი მივიღეთ.

საზოგადოებრივი შეხედულებების მონიტორინგი

Среди других первоочередных задач, срочно была организована система изучения общественного мнения. Уже на третьей неделе службы, я имел на столе итоги опросов, сделанные тремя разными независимыми службами. Итоги совпадали, разница не превышала 2-3%. Опросы проводились два раза в неделю, но со временем оказались достаточными недельные сводки службы КМ – она научилась вести репрезентативные и точные опросы. Постепенно наращивалось разнообразие опросов. Таким образом я, президент и вообще правительство имели точное представление о том как оценивались общественностью наши действия, действия отдельных политиков и т.д. в разных ситуациях и по отношению к различным проблемам.

Следует отметить, что поддержка избранной народом власти все время оставалась на очень высоком уровне, а т.н. оппозицию поддерживало не более 10% населения. В том числе, например Чантурия – не более 3%. Я дал распоряжение систематически печатать итоги опросов в прессе – поддержка народа служила отличным стимулом для органов новой власти и ее членов.

Рейтинг поддержки президента никогда не опускался ниже 65%, а в среднем был на уровне 75-80% (в Тбилиси, и в общем соответствовал итогам выборов, что указывало на устойчивые тенденции и политические приоритеты). Мой рейтинг поддержки в начале был довольно низким – на уровне 35-45%, за тем стал медленно расти, но зато оказалось что противников у меня почти совсем нет (всего 3-4%, что думаю недурно для премьера).

Поддержка власти усиливалась в мирные – спокойные периоды, и снижалась на 7-9% во время напряженности. Со временем отчетливо выразилось мнение в пользу жестких мер по отношению вооруженной “оппозиции” – более 30% тбилисцев требовали разгромить ее.

მუდმივმოქმედი სამეცნიერო-პრაქტიკული კონფერენცია

Для выработки практической и реальной программы реформ немедленно после назначения я распорядился учредить Постоянную научно-практическую конференцию при КМ и по телевидению пригласил все заинтересованные круги (включая оппозицию) принять конструктивное участие в ней. Разумеется оппозиция так и не приняла участие в работе конференции, предпочитала агитировать и трепаться на митингах и в прессе – конструктивное сотрудничество ее не устраивало. Однако работа конференции широко освещалась в газете КМ и по телевидению и таким образом у народа была возможность поближе ознакомиться с экономическими и социальными планами и текущей работой КМ, возрастало доверие к социально-экономической политике правительства.

ასეთი მუდმივმოქმედი კონფერენცია მაშინათვე შეიქნა იჩკერიაშიც – მინისრთა კაბინეტის ყოველ სხდომაზე კონფერენციას სულ მცირე ერთი საკითხი მაინც გაჰქონდა.

პრივატიზება

Одним из актуальнейших и широко используемых в провокационных целях проблемой все время оставалась приватизация. Для ведения этого вопроса я учредил соответствующую структуру (на уровне заместителя премьера, куда я набрал образованных, энергичных и деловых молодых людей с научными степенями во главе с моим другом по институту Т.Гавтадзе, опытного производственника и отличного организатора), которой поручил изучить практический опыт республик СССР и стран восточной Европы. 

Группа сработала эффективно, быстро и через три недели я уже имел достаточно детальное представление о положении дел – нигде приватизация пока не проводилась и проблема была на уровне проработки – нигде не была создана даже законодательная база (как и в Грузии). Однако вопрос был очень актуальным и с политической точки зрения требовал действий.

Я был уверен, что приватизация должна была проводится неспешно (спешили именно про имперские, номенклатурные силы), солидно, выборочно и по законам рыночной экономики – большая часть предприятий должна была быть продана за доступную цену (за личные денежные накопления населения и за специальные денежные вклады выделяемые каждому гражданину) – и жестко увязывал это с вводом в действие национальной валюты и принятием закона о гражданстве (а в более общих чертах с становлением реальной государственности – включая армию, новую полицию, международное признание и т.д.). Приватизация должна была служить также созданию здорового и патриотичного среднего класса.

Поэтому, я решил не ждать принятия законов и на уровне специального постановления КМ начать опытные акции денежной приватизации. Это помогло бы накопить опыт, осознать реальную цену предприятий, выявить типы приватизирующих субъектов и т.п. Кстати, при проработке принципов и механизмов опытной приватизации показали себя значительные недоработки и неувязки проектов законов о приватизации (как грузинских, так и других которые мы старались проиммитировать-прорепетировать). 

Согласовав общие черты с президентом, я дал распоряжение всем министерствам и ведомствам срочно выделить по пять-десять объектов для продажи.

აღნიშნულ პერიოდში ჯოჰარ დუდაევზე ძალზე დიდ დაწოლას აწარმოებდნენ „პრივატიზატორები“,  ძალზე ეჩქარებოდათ სახალხო ქონების ხელში ჩაგდება.  მე მომიწია ძალზე დაწვრილებით განმეხილა ჯოჰართან და სამეურნეო მინისტრეთან ერთად ეს საკითხი. ბოლოს მთავარმა არგუმენტმა გასჭრა – „რას აპირებთ თუ ომი დაიწყო მეთქი“. „ვერ აიძულებთ პრივატულ ეკონომიკურ სტრუქტურებს ომსა და სახელმწიფოს ინტერესებს შესწირონ თავისი ქონება“. „ერთ კერძო საბაგო მანქანას და ავტობუსსაც კი არავინ არ მოგცემთ“ – მეთქი.

ბოლოს, როგორც იქნა მტაცებლური პრივატიზება ჯოჰარმა შეაჩერა – მე კი უამრავი მტერი გავიჩინე ჩეჩნურ მაფიაში…

„გოლიათი“

იმ პერიოდიდან მრავალი წლის გასვლის შემდეგ, „გოლიათის“ დაპრივატიზება ძალზე წვრილმან ფაქტად მოსჩანს, მაგრამ – იმ დროს და იმ პირობებში – საბჭოთა სინამდვილეში ეს ექსტრაორდინალური, არნახული და არგაგონილი რამ იყო – რასცა ძალზე დიდი ნებისყოფა და გარკვეული თვალსაზრისით გულადობაც დასჭირდა.

Первым блином должен был стать магазин среднего размера и среднего месторасположения в Тбилиси – “Голиати”. Условия продажи были выгодны для всех – свою долю от продажи получал даже персонал предприятия (который мог ее реинвестировать). Первоначальная цена была установлена в 500 тыс. рублей, и мне доложили что по достоверным слухам соответствующая неформальная группа дельцов (которая контролировала этот магазин) была готова бороться за нее до уровня не менее в 1,2 млн. рублей и что эту сумму наличными она уже мобилизовала (деньги по тем временам нешуточные – более 100 тысяч долларов США).

Однако, уже после начала открытых торгов деструктивные силы предприняли попытку сорвать торг, подняли скандал и “Голиати” был продан всего за 550 тыс. рублей (весь процесс был заснят на видеопленку и я имел возможность проследить весь ее ход – путчисты вели себя как дикие звери).

Но в любом случае это была победа – в Тбилиси состоялись первые на всей территории СССР публичные торги недвижимости, первый акт денежной приватизации. Теперь минимальная и объективная цена торговых предприятий была известна всем. Я отдал распоряжение досконально изучить ход акции, выявить все недоработки и далее вести торги на уровне двух-трех предприятий в неделю в Тбилиси до конца года. К сожалению, эскалация путча не позволило развить столь необходимое дело.

„ლილოს ბაზის ექსპერიმენტი“

Для того чтобы активизировать частный сектор в выполнении государственных задач в октябре я распорядился создать Комиссию содействия частному сектору на уровне первых заместителей министров ведущих министерств. У Комиссии были широкие полномочия – начиная с выдачи низкопроцентного или даже беспроцентного краткосрочного кредита, до – организации специальной охраны грузов и защиты от рэкета. По телевидению я выступил с просьбой к частному сектору обращаться к Комиссии с деловыми предложениями.

Вскоре в Комиссию стали поступать предложения. После их детального и всестороннего рассмотрения Комиссия представила мне несколько проектов. Самым эффективным выглядело предложение по Овощно-фруктовой базе Лило. Взамен на определенные привилегии и защиту со стороны государства (кстати не обошедшиеся ни в копейку), группа дельцов обещала наполнить склад качественной продукцией на 80% (до этого наполнение никогда не превышало 35-40%). Более того – половина продукции должна быть продана по государственной цене, остальная – по рыночным. Сделка была официально заключена и буквально за несколько недель (невиданная доселе предприимчивость) выполнена – Тбилиси был с избытком обеспечен дешевыми овощами и фруктами на зиму. В выгоде было и население города, и село; и государство, и частный сектор. Я поручил Комиссии проанализировать акцию и расширить работу (фактически это был госзаказ частному сектору).

Этим было положено начало солидному и доверительному сотрудничеству государства и честного частного сектора, дан пример госкапитализма. Госструктуры получили конкурентов, лишались монополии и должны были оживиться (хотя вряд ли можно было оживить мертвого).

ამ მასალის ან მისი რომელიმე ნაწილის რაიმე სახით გამოქვეყნება ანუ პუბლიკაცია ბეჭდურ (წიგნები, გაზეთები, ჟურნალები) ან რაიმე სხვა სახის მედიაში (რადიო, ტელევიზია, ინტერნეტი) დაუშვებელია საავტორო უფლებების მესაკუთრის საგანგებო წერილობითი ნებართვის გარეშე. ამ მასალის ასლის/ასლების გაკეთება დაუშვებელია. კატეგორიულად აკრძალულია ამ მასალის მასობრივი ტირაჟირება / კოპირება და გავრცელება დიგიტალური ფორმით (CD, მაგნიტური მატარებლები და სხვ.) ან ნებისმიერი სხვა ფორმით. © ბესარიონ გუგუშვილი © Bessarion (Besarion, Vissarion) Paata Gugushvili (Gougouchvili)

მოგონებები, ნაწილი 8.2

Его Превосходительству Президенту Республики Ичкерия Джохару Дудаеву
От советника по экономике Виссариона Гугушвили

СПРАВКА О ГОСУДАРСТВЕННОМ СТРОИТЕЛЬСТВЕ ГРУЗИИ

Сентябрь1991 – Декабрь 1991

Конфиденциально
Не для печати и публикации

20, Май, 1992

• იაფი პური
• საგანგებო მარაგები
• სახელმწიფო კომერციული მაღაზიები
• ტელევიზია – პუტჩების მთავარი სამიზნე
• წვრილმანები და არც ისე…
• თავადები
• პუტჩისათვის მზადება-მოუმზადება
• შეიარაღებები
• „სამხედროები“
• დაიწყო…
• მექანიკა
• ბეიკერთან და შალიკაშვილთან შეხვედრა
• ლიტვაში მიწერილი შენიშვნა

იაფი პური

Одной из важнейших задач КМ было снабжение населения хлебом. Зерно и мука тогда поступали из-за рубежа согласно долгосрочным договорам между СССР и Западом, и поступали в порты Батуми и Поти небольшими порциями достаточными на две-четыре недели. Любая задержка грозила социальной напряженностью – а задержки устраивал Кремль и всегда в то время когда начинались новые атаки “оппозиции”. Более того, назревала опасность, что Кремль может и вовсе прекратить подачу – в плане экономической блокады.

Для такого случая у Грузии были возможности определенных контрмер – поскольку через порты Грузии снабжалась Армения и Азербайджан – но это было бы воспринято как недружественный акт как армянами так и азербайджанцами.

Необходимо было найти путь создания тайного стратегического запаса зерна и муки. Я поручил изучить этот вопрос Г.Абсандзе и новому министру Агропрома Н.Читанава – который имел огромный опыт хозяйственника. Выяснилось, что реально зерно и муку можно было приобрести за бартер и рубли и к тому же скрытно лишь в Казахстане и на Украине.

За нескольких закрытых и секретных совещаний мы решили действовать по двум направлениям. Особенно имея в виду, что с января 1992 г. Москва грозилась освободить цены, в том числе на зерно и горючее – в ущерб республикам. Для создания определенной остойчивости было решено действовать в двух направлениях:

Первое – приобретение скрытно от Кремля зерна в Казахстане по государственным стабильным ценам или даже чуть выше. Для этого был мобилизован кредитный ресурс в размере около млрд. рублей и началось перераспределение под банковские гарантии через несколько частных структур в Азербайджан и другие республики – для прикрытия. Если бы Кремль узнал, что у Грузии есть запасы зерна, он бы приостановил поставки из Запада в течение такого срока когда мы вынуждены были бы истратить эти запасы, поэтому надо было действовать очень скрытно.

Вообще это была очень выгодное для государства дело – мы скупали зерно по твердым и низким ценам у колхозов и совхозов Казахстана и Украины, и если блокада не будет слишком жесткой, сможем продать ее излишки в будущем году по новым – значительно высоким рыночным ценам.

საგანგებო მარაგები

Второе – накопление в Грузии запасов товаров для бартера. С этой целью я распорядился приостановить все внутренние и зарубежные продажи спиртных напитков (вина, шампанского, коньяка и водки) и копить продукцию на складах заводов. Это вызвало протест виноделов, и у меня появилась их делегация, а посредником виноделы пригласили брата Лии Тимура. Виноделы сетовали на недостаток оборотных средств вызванной задержкой продаж. Я объяснил виноделам суть проблемы и разъяснил, что накопленные запасы смогут быть проданы в 1992 г. по значительно более высоким – рыночным ценам, заодно дал им предложение – выкупить всю продукцию у заводов на средства бюджета и этим дать возможность виноделию вновь заиметь оборотные средства. Конечно они предпочли держать свою продукцию на своих же складах и на собственном счету. Однако мне деликатно объяснили – вино необходимо продать быстро – иначе оно из-за низкого качества может испортиться. Разумеется я дал разрешение с условием – продавать в основном за пределами Грузии, за наличные и немедленно приобрести за счет вырученных денег спирт или зерно для спирта.

Таким образом у Грузии оказался централизованный стратегический запас продукции виноделия объемом более 65% годового производства – под строжайшим контролем. Это был весьма надежный и ценный запас.

Помимо спиртных напитков я дал распоряжение всем системам государственной торговли приостановить всякие продажи импортной и дорогой бытовой техники, мехов, золота и других особо дорогих товаров – произвести их складирование, строгий учет и передать под контроль КМ.

Через две недели я уже имел на столе список товаров на много сотен миллионов рублей, которые в случае чрезвычайных обстоятельств могли быть быстро и с выгодой обменены на зерно или на горючее.

В результате этих мер Грузия заимела весьма солидный стратегический запас товаров для бартера, определенные тайные запасы зерна и могла вести более независимую от Кремля политику – голод уже не грозил. К сожалению, эти запасы были быстро разворованы после путча и в некоторой мере даже помогли путчистам относительно спокойно прожить зиму и весну 1992 г.

Однако, эти мероприятия позволили народной власти выиграть пожалуй самую жесткую борьбу – за цены на хлеб. Поскольку хлеб в Грузии является основной пищей для огромного большинства населения, очень важно было не снизить снабжаемость. А этого можно было достичь имея достаточное гарантированное количество хлеба на рынке – по достаточно низкой цене.

Первая задача была решена тайными от Кремля закупками и созданием стратегического бартерного резерва. Решению второго помогла жесткая экономия бюджета – которая давала возможность дотировать хлеб. Население было довольно – голод в Грузии, которую хотел устроить Кремль, не мог состояться. Законная власть выиграла сражение за хлеб.

სახელმწიფო კომერციული მაღაზიები

Одним из важных новшеств на пути к рыночной экономике было создание сети государственных коммерческих магазинов. Поскольку цены на импортные товары в сети государственной торговли резко отличались от цен в частном секторе, это создавало для нечестных торговцев условия для самой бессовестной спекуляции – фактический весь ходкий товар скупался в государственных структурах (часто по перечислению, т.е. за безналичный расчет) и сразу же перепродавался втридорога в частном секторе. Чтобы покончить с этим я поручил министру торговли создать сеть государственных коммерческих магазинов.

Главной проблемой в этом деле была цена и я поручил на основе изучения рыночных цен установить цены на товары в этих магазинах на 15-20% ниже чем в частных. Первый же открытый в октябре магазин имел бешенный успех, выстраивались огромные очереди. Даже пришлось потребовать от городских властей установить у этих магазинов специальные посты милиции. Наличные деньги, в которых государственная финансовая система остро нуждалась, полились рекой. Не остались в обиде и служащие торговли, определенная часть выручки передавалась в их распоряжение. Пострадала лишь горстка спекулянтов наживавшихся за счет государства, в частной торговле на соответствующие товары цены также несколько снизились.

Началась здоровая конкуренция государственного и частного секторов торговли. Насколько я знаю, это были первые опыты подобного рода на всей территории СССР.

ტელევიზია – პუტჩების მთავარი სამიზნე

Одна из проблем которая потребовала от меня массу времени и духовных сил, это была проблема с телевидением. Поскольку в современном мире телевидение относится к самым важным, стратегическим государственным ресурсам, и является одним из основных инструментом непрямого государственного управления.

Именно по этому, начало путча ознаменовалось попытками захвата телевидения. Захват был задуман и проходил как конфликт между коллективом телевидения и управляющими структурами. Необходимо было перехватить инициативу. Я рискнул встретился с представителями “бастующих” телевизионщиков и завязать переговоры.

Состоялось несколько раундов переговоров. Я старательно объяснял им, что они своими действиями подтачивают самые корни и хребет государства.

С оболваненными “оппозицией” людьми, среди которых были и отъявленные и бессовестные путчисты и коррупционеры было очень тяжело разговаривать (они вели себя нагло и даже позволяли себе хулиганить), но опыт работы в кино пригодился.

Одним из основных подспудных проблем, как я обнаружил, это были солидные дополнительные доходы телевизионщиков от рэкета, которые телевидение в условиях демократической власти постепенно теряло. Рэкет телевизионщиков начался еще в первые шеварднадзевские времена – когда телевизионщики (наделенные определенными функциями государственного контрольного органа), под угрозой показа в эфире недостатков и нарушений сфер производства и обслуживания – вынуждали руководителей этих предприятий платить значительные суммы (взятки), а также урывать определенные льготы. Как я выяснил – эти доходы в несколько раз (а то и в десятки раз) превосходили официальные доходы (зарплату). Помимо этого штат аппарата (и подсобных структур) телевидения был чудовищно раздут – и служил кормушкой для целых кланов номенклатурщиков. Вообще система радио-телевидения была превращена в обильную кормушку льюмпен-журналистов и прочих “совков” и т.п. – типичная система социального обеспечения определенных, проимперски настроенных кругов.

Наконец, после долгих переговоров было найдено взаимоприемлемое решение – вплоть до превращения Государственного департамента радио-телевидения в корпорацию смешанного государственно-частного типа, где правительство оставляло за собой лишь небольшую долю ресурса. Для начала “оппозиции” предлагалось выделить один час эфирного времени в хорошее время. На этом разумные требования были удовлетворены. Но “оппозиция” конечно не воспользовалась этим, их устраивал лишь хаос на телевидении.

Помимо этого, было выдано разрешение вещания распоряжением КМ (соответствующих законов еще не было) двум частным телевизионным компаниям – насколько я знаю также впервые в СССР.

მართლაც, ეს საბჭოთა კავშირის მთელს ტერიტორიაზე კერძო ტელეკომპანიებისთვის ეთერის გადაცემის პირველი შემთხვევა იყო.

Я сегодня не уверен, стоил ли вообще этот вопрос того времени которого я и аппарат КМ на него потратили. Думаю надо было принимать более жесткие меры и вообще разогнать и арестовать путчистов и кремлевскую агентуру обильно гнездовавшихся на телевидении.

ჩაჩნეთშიც პირველი პუტჩი 1992 წლის მარტში (?) სწორედ ტელევიზიაში მოხდა.

Враги государства – это враги и надо с ними обращаться соответственно. По крайней мере сегодня я знаю точно – такого раздолья зарвавшимся против Государства и Государственных устоев телевизионщикам (и вообще представителям масс медиа) не давали ни в одной стране (республике) – тем более в России (расстрел В.Листьева пример этого). Но путч в Грузии был первый и опыта борьбы с предательством и эгоизмом некоторых представителей средств массовой информации не было.

წვრილმანები და არც ისე…

Для того, чтобы понять в каких условиях и в каком окружении мне приходилось работать в КМ, необходимо рассказать и о бытовых мелочах.

Зарплата премьера в то время была определена в чуть больше шестьсот рублей (что по курсу составляло около 35-40 долларов США). Поскольку я был вынужден находиться на работе с раннего утра до поздней ночи, пришлось питаться там же. Из буфета мне доставляли скудный обед – обычно несколько кусочков варенного мяса с рисом или вермишелью, или тощие пирожки с мясом, иногда стакан сметаны. В холодильнике же исправно лежало обычно несколько бутылок фруктовой и боржомской воды а также фрукты – а также вино и коньяки (которыми я не пользуюсь). Несколько раз в день я пил кофе с печеньем, которым обычно угощал и гостей. Во общем мой обед был скуден – таковым было мое потребление. Но когда в конце первого месяца службы, вместе с зарплатой мне принесли счет из буфета – более четырехсот рублей – я признаться был ошарашен. Две третьи моей зарплаты пришлось заплатить за нищенское питание. При этом я точно знал какие огромные суммы, притом наличными хозуправление СМ тратило на представительские цели.

Для удобства, поскольку приходилось отвечать на десятки телефонных звонков – я потребовал у хозуправления поставить магнитофоны на все телефоны которыми я пользовался (или поставить телефоны с автоответчиком) – это не было выполнено в течение всех четырех месяцев. Из-за этих причин у грузинского общества никогда не будет удовольствия услышать те угрозы и даже хулиганство которые систематически сыпались из Кремля, МИД и других имперских структур – с самых “высочайших” уст.

В течение всего времени службы не был решен вопрос с гаражом премьера – машины практически были без соответствующего присмотра и обслуживания. Что в некоторых случаях ставило меня в неудобное положение – не хватало исправных машин – особенно при принятии зарубежных гостей.

Вообще оказалось, что в КМ есть люди более влиятельные в административно-хозяйственном смысле, чем премьер. И это создавало не только бытовые сложности.

После нападения на здание КМ бандитов (სიგუა-კიტოვანი), кажется в середине октября или начале ноября, когда оказались похищенными почти все служебные автомашины и гангстеры безнаказанно шастали по зданию – я строго приказал министрам строительства и промышленности срочно укрепить и обезопасить здание КМ – практически стеклянное здание – в инженерном смысле (поскольку на милицейскую охрану надеяться не приходилось). И этот приказ остался не выполненным, максимум что я оказалось мог добиться – это выругать и лишить министра строительства (впоследствии оказавшимся отъявленным путчистом) права присутствовать на заседаниях КМ.

თავადები

Вообще многие министры не считали себя обязанными (или считали это ниже своего достоинства) присутствовать на заседаниях КМ. Например, лишь к концу ноября я настырными усилиями добился чтобы присутствовали – министр внутренних дел, прокурор республики, министр обороны, председатель КГБ и т.п. Многие министры весьма часто отлучались из Тбилиси или вообще из Грузии не предупредив премьера или аппарат КМ.

Думаю, такая исполнительская дисциплина, зазнайство и несоблюдение протокола указывают на рыхлость власти, неорганизованность и волюнтаризм, что не могло не оказаться роковым в определенных условиях.

პუტჩისათვის მზადება-მოუმზადება

В этой связи необходимо сказать несколько слов и о подготовке к отражению путча. К концу ноября стало совершенно ясно, что будет вооруженное нападение (банды Китовани-Сигуа систематически усиливались и наглели, уже открыто занимая отдельные здания и даже микрорайоны Тбилиси), необходимо было готовиться к вооруженной обороне и ее отражению. Поскольку я не особенно надеялся на стойкость, опыт и организованность нашей Гвардии, я предложил президенту поставить на совете безопасности вопрос об инженерных средствах охраны всей центральной-правительтственной зоны города.

Это подразумевало срочное строительство железобетонных оборонительных заграждений, долговременных огневых точек, тоннелей и т.п., а также приспособление близлежащих зданий к целям обороны (их укрепление, повышение противопожарного состояния и т.п.). Из готовых конструкций все это можно было сделать за несколько дней, а за тем также быстро убрать (так поступили в Литве – хотелось воспользоваться положительным опытом).

Однако это мое предложение было встречено в штыки – мол центр города будет обезображен (надеяться на лучшее – но готовиться к худшему никак нельзя назвать свойственной чертой нашей власти).

Все же я договорился с министром промышленности (поскольку уже не надеялся на министра строительства) приготовить определенное количество бетонных конструкций, техники (мощные бульдозеры, подъемные краны, грузовики, передвижные сварочно-резальные устройства и т.п.) в укромном месте – тайно. Все это крайне пригодилось уже после начала путча и в значительной мере помогло нам продержаться те две тяжелейшие недели осады.

შეიარაღებები

ახლა ძნელი წარმოსადგენია, რომ 1991 წელს საბრძოლო იარაღის პრობლემა დამოუკიდებლობა-გამოცხადებული საქართველოსათვის ეგრერიგად რთული და არსებითწილად დაუძლეველი პრობლემა იყო.

შინაგან სამინისტროში გვარდიის შექმნის შემდეგ (რისი ერთ-ერთი საწყისი მიზანი ქართველი ახალგაზრდობის საბჭოთა არმიაში სავალდებულო გაწვევისაგან დაცვა იყო და არა რაიმე არსებითი შეიარაღებული ძალის შექმნა) – საქართველოს გაუჩნდა რაღაც პოტენციური ცოცხალი ძალა, მეტ-ნაკლებად გაწვრთნილი. მაგრამ – გვარდიის შეიარაღება გადაუწყვეტელი პარობლემა აღმოჩნდა. 1998 წლის 9 აპრილის მოვლენებისა და ეროვნული მოძრაობის აზვირთების შემდეგ საბჭოთა ცენტრმა პრაქტიკულად განაიარაღა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო – საბრძოლო იარაღისა და რეზერვის უდიდესი ნაწილი რუსეთში გაიტენეს – ხოლო საბჭოთა არმია უკიდურესად მტრულად იყო განწყობილი და მისგან იარაღის რაიმე არსებითი რაოდენობის შეძენა შეუძლებელი იყო – ისინი თვლიდნე, რომ იარაღი მათ წინააღმდეგ იქნებოდა გამპყენებული და არსებითად ასეც იყო.

გვარდია და სამაჩაბლოში მებრძოლი მოხალისეები შეიარაღებულები იყვნენ საქართველოს უმაღლესი სასწავლებლების სამხედრო კათედრებიდან და ДОСААФ-დან (საბჭოთა არმიის ხელშეწყობის საზოგადოებების) ართმეული სასწავლო ტექნიკითა და სასწავლო იარაღით (რომელსაც ლულა გახვრეტილი ჰქონდა – ამ ნახვრეტს ადუღებდნენ). მთელი ეს შეიარაღება საბოლოო ჯამში შეადგენდა რამდენიმე ბეტეერსა და ბეერდეებმს, ერთ საზენიტო ქვემეხსა და ერთ გაუბიცას. სულ გვარდიისა და მოხალისე რაზმების ხელთ იყო დაახლოებით სამასი-ოთხასი ერთეული ავტომატი, შაშხანა და კარაბინი – მათ შორის პირველი ომის დროინდელი „ბერდანკები“.

სხვათა შორის მახსენდება – როდესაც დამოუკიდებლობის დღეზე „დინამოს“ სტადიონზე დიდი აღლუმი ჩატარდა, რომელშიც გვარდია იღებდა მონაწილეობას – დიდი სჯა-ბაასი იყო გამოსულიყვნენ თუ არა გვარდიელები შეიარაღებულები – იარაღი უმცირესობისთვის იყო საკმარისი და თანაც სულ სხვადასხვაგვარი. ბოლოს გადაწყდა, რომ ყველა იარაღის გარეშე გამოვიდიდა.

დამახასიათებელია, რომ საქართველოს პრემიერ მინისტრმა მისი ხუთკაციანი დაცვისათვის ისეც ვერ „გაახერხა“ სამიოდე ავტომატის „შოვნა“ (დიდი მცდელობების შემდეგ, უკვე დეკემბრის დასაწყისში ორი „მილიციური ავტომატი“ მოიძებნა).

იგივე პრობლემა ედგა წინ სხვა რესპუბლიკებსაც — საგანგებოდ ამ საკითხზე იყო ჩამოსული ჩემთან ლიტვის პრემიერ-მინისტრი – ბევრი ვითათბირეთ, მაგრამ რაიმე რეალური გამოსავალი ვერ ვიპოვეთ.

Впервые вопрос вооружений встал перед мной в конце октября – когда КМ наводнили жители Самачабло – большая делегация, которую я распорядился срочно принять. Я вначале думал, что разговор будет вестись о проблемах снабжения – признаться этот вопрос у нас прихрамывал. Поэтому предварительно договорился с министерствами – которые срочно выделили значительные ресурсы как пищевые, так и стройматериалы, транспорт и т.п.

Но уже с начала разговора выяснилось, что самачаблойцы требуют совсем другого, – один пожилой крестьянин прямо сказал мне – “себя мы прокормим и вам с этим поможем, нам оружие нужно…”. К этому вопросу я был совершенно не подготовлен, поэтому посоветовал им обратиться к силовым структурам. Но они ответили что обошли все инстанции и всюду получали один ответ – оружия нет.

Я был вынужден отпустить самачаблойцев с отказом, но материально-техническая помощь им была оказана значительная – это было все что я мог.

После этого я расспросил силовые министерства о проблеме с оружием – ответ всюду был один – есть огромный дефицит. А в Самачабло уже шла война. Война российских наемников вооруженных до зубов с практически безоружным и беспомощным населением.

В таких условиях приобретением вооружений занимались какие-то подозрительные и нечистоплотные люди, (до путча в основном Китовани, Адамия и др.) – за то средства тратились немалые, это я мог проконтролировать. Как оказалось, в основном оружие самого низкого качества, втридорога закупалось в Азербайджане и Армении где уже шла полномасштабная война. Закупка оружия была превращена в спекулятивную деятельность и кое-кто интенсивно обогащался за этот счет. Были даже прослежены случаи – когда оружие уже раз закупленное выдавалось за ново закупленное.

Убедившись, что в этой архиважной государственной отрасли царит полный хаос и анархия я постарался кое-как наладить дело через КМ.

Вскоре выяснилось, что есть отличная и гарантированная возможность закупить за 35-50 тысяч рублей полностью исправный БМП или БТР (или автомобиль Москвич – за две штуки), около 500 тыс.руб за танк (требующий ремонта).

Первым делом я на собственный страх и риск тайно закупил два БМП. Доложил президенту – он распорядился передать их Б.Кутателадзе. Я доложил, что есть возможность в течение двух-трех недель закупить еще около 25-30 таких машин. Президент приказал спросить у Б.Кутателадзе и решить совместно. Я срочно нашел Б.Кутателадзе – он сказал, что полученные машины никуда не годятся – что это скрап, деньги потрачены зря и больше их брать не нужно. Я был ошарашен, ведь я сам проверял эти машины и они были в полном порядке – а за отремонтированный автомат платили дороже, БМП-же вооруженный пушкой и пулеметом весьма грозное и удобное оружие – особенно в условиях городских боев. Не найдя поддержки у Б.Кутателадзе я обратился к В.Кобалиа – и также получил отказ. Уже после начала путча оказалось, что те две БМП которые передали Б.Кутателадзе исправно и систематически обстреливали наши здания, нанесли нам большой урон… (путчистам они очень пригодились).

ეს ბეემპეები საბჭოთა სამხედროებს უნდა გადასადნობად მიეყვანათ რუსთავის მეტალურგიულ კომბინატში – მაგრამ, მას შემდეგ რაც სანაცვლოდ მათ ორო „მოსკვიჩი“ მსუბუქი ავტო მივეცით, სამხედროებმა ისინი ხარისხიანად გაარემონტეს, ახალი ძრავი და სიჩქარეების კოლოფი დაუყენას, ახალთახალი საბრძოლო იარაღი დაამონტაჟეს და ასე გადმოგვცეს.

მაგრამ – ხელის საბრძოლო იარაღის პრობლემა ბევრად უფრო რთული აღმოჩნდა – რაიმე წყარო არ ჩანდა…

Надежные и честные люди нашли также источник снабжения автоматами Калашникова из-за границы в обмен на дизельное топливо. Две попытки завести 1200 автоматов были сорваны в Батуми в октябре и ноябре, где не выполнили мой устный приказ залить посреднику несколько сот тонн топлива.

На третью попытку я был вынужден послать в Батуми (в начале декабря) моего личного представителя с верительной грамотой. Даже это помогло лишь отчасти и после моего личного телефонного звонка – залили всего лишь половину требуемого количества. Я попросил посредника лично отправиться вместе с кораблем и получить оружие. Он с достоинством выполнил задание, но оказалось было уже поздно – когда корабль возвратился обратно путч был в разгаре – связной не смог выйти на контакт и контейнер незаметно сбросили в порту Батуми. Его захватил А.Абашидзе и поделился с путчистами (это были румынские автоматы).

წყნეთში ჩემმა მეზობელმა მერაბმა (რომელიც ბიზნესს ეწეოდა რუმინეთთან) შემატყობინა, რომ შესაძლებლობა იყო რუმინეთში დიზელის საწვავის ბარტერით შეგვესყიდა სხავდასხვა იარაღი – მათ შორის რუმინული წარმოების ავტომატები. უდიდესი საიდუმლოების ვითარებაში ეს გარიგება შემზადდა, გემი რომელსაც რუმინეთიდან საქართველოში სოდა ჩამოჰქონდა – ბათუმში ჩამოვიდა. აქ დიზელის მის საწვავის ბაკებში დიზელის საწვავი უნდა ჩაესხათ – ავტომატების საფასურად. დამშვიდებით ველოდი შეტყობინებას, რომ ყველაფერიმა კარგად ჩაიარა, მაგრამ…

გვიან საღამოთი სასწრაფოდ დამიძახა პრეზიდენტმა. მასთან რომ შევედი იქ დამხვდა ასლან აბაშიძე. მისალმების შემდეგ ზვიამდა ასლანს მიმართა – „ახლა ბესოს თანდასწრებით თქვი რაც მე მითხარიო“.

ასლანი შეიშმუშნა მაგრამ ბოლოს თქვა: „ბატონი ბესარიონი არაჯანსაღ ინტერესს იჩენს ნავთობპროდუქტებისადმიო“.

მე მივუგე: „ბარეღამ ისიც თქვი, რა რაოდენობის დიზელის საწვავია ეს არაჯანსაღი ინტერესი“ მეთქი.

ასლანმა: „ასოცი ტონა“.

მე მივუგე: „არა გრცხვენია ასლან, ასოცი ტონა წვეთია ნავთობპროდუქტების იმ ზღვასთან შედარებით რაც შენი ხელიდან გადის“ მეთქი.

ამის შემდეგ ასლანმა საუბარი ისე შეატრიალა თითქოს ნაწყენი მხოლოდ იმაზე იყო, რომ გარიგება მის გარეშე მოხდა, პრეზიდენტს მიმართა – „ბატონი ბესარიონი იმის ღირსადაც არა მთვლის, რომ მე დამავალოს ასეთი წვრილმანი ან საქმის კურსში მაინც შემიყვანოსო“.

ასლანი რომ გავიდა ზვიადმა მითხრა – „რად გინდოდა ბათუმში რომ დაეტვირთათ ის გემი – ჯობდა ფოთი აგერჩია, იქ უფრო სანდო ხალხიაო“.

ამასობაში მინისტრთა კაბინეტში ფრიად საიდუმლოდ უკვე წამოწყებული იყო ასლან აბაშიძის მიერ ჩადენილი უმძიმესი ეკონომიკური დანაშაულებების შესწავლა რამაც ასლანი იატაკქვეშა მულტიმილიონერად გადააქცია (უძღვებოდა გ.აბსანძე). მაგალითად დოკუმენტირებულად იქნა დადგენილი, რომ ბათუმის ნავთობის ტერმინალი ასლანს მიუყიდია მის მიერვე უცხოეთში დარეგისტრირებული ყალბი უცხოური ფირმისათვის – სიმბოლურ საფასურად და ეს საფასურიც კი არ ყოფილა გადახდილი. ამ გარიგების შემდეგ თვით ასლანი პიროვნულად გახდა უმსხვილესი ექსპორტიორი. ამ და სხვა კრიმინალისათვის პრეზიდენტს ასლან აბაშიძის დაპატიმრებას ვთხოვდით – და ეს დღე-დღეზე უნდა მომხდარიყო (როგორც კი ზოგადპოლიტიკური სიტუაცია რესპუბლიკაში ოდნავ დასტაბილდებოდა).

მაგრამ ასე იყო თუ ისე – გემი დიზელის საწვავის გარეშე გავიდა და ავტომატების შემოტანამაც დროში გადაიწია.

ამრიგად – ნებით თუ უნებლიედ ასლანმა დაგვტოვა პუტჩის წინ უიარაღოდ – რისთვისაც ის საველე ტრიბუნალს იმსახურებს…

В начале декабря было закуплено 10 танков. Президент поручил мне расплатиться за них и позаботиться об их ремонте. Я вызвал министра промышленности и организовал срочное совещание с участием директоров всех крупнейших и мощных заводов Тбилиси, которые могли поставить эти танки в строй. Было решено ремонт провести на Авиастроительном заводе – где для этого был специально освобожден крупный цех. Мой строгий приказ был – за трое суток восстановить или перебрать пять танков, полностью вооружить их (даже оружием предназначенным для самолетов); а остальные пять привести в боеспособное состояние в течение двух недель. Но… танки так и не были оттранспортированы, доставлены на завод… Все приготовления провалились… Я так и не смог добиться ясного ответа от В.Кобалиа – почему танки не поставили на ремонт… Я до сих пор не знаю кто помешал этому.

ეს ტანკებიც რუსთავში უნდა გადაედნოთ – მაგრამ, გარკვეული საზღაურის ფასად საბჭოთა სამხედროებმა გადასადნობ, ლამის უვარგის 5 ტანკს წაუმატეს კიდევ 5 ტექნიკურად საკმაოდ გამართული – მხოლოდ რემონტი რომ სჭირდებოდათ ისეთიც.

„სამხედროები“

С горечью вспоминаю еще один эпизод: при поездке в Маднеули для знакомства с важным для нашей экономики объектом, правительственный вертолет приземлился на маленький аэродром. Здесь меня строем встретил маленький (человек в 20) авиационный отряд гвардии. Приятно было посмотреть на этих ребят и их командиров. Оказалось они не поддержали Китовани и оставались верными президенту. На аэродроме было несколько учебных, спортивных самолетов и два транспортных ИЛ-а. Все вооружение отряда состояло из трех автоматов, которые командиры приобрели за свои деньги.

Я задержался здесь и детально поговорил с командиром (им оказался чеченец). Оказалось это была база бывшего ДОСААФ, а отряд сняли с довольствия сразу же после ухода в лес Китовани и Сигуа. Так без довольствия двое офицеров, за счет своей зарплаты и подсобного хозяйства содержали этот маленький отряд. И содержали в полном порядке – как мне доложили отряд мог выполнить как разведывательные, так и десантные функции и даже задачи бомбометания. Меня такая стойкость авиаторов порадовала и сразу же после возвращения я доложил президенту что у нас есть хороший авиаотряд. По каналам КМ я начал заботиться чтобы финансово и материально его укрепить.

Но уже через неделю – президент приказал прекратить поддержку авиаторов – на словах мол “командир не грузин и могут это использовать против нас”. В тот же вечер я вызвал начальника авиаотряда и дружески попросил его поменяться должностью со своим заместителем – грузином. Он беспрекословно выполнил и на следующее утро у меня на столе уже лежала бумага что начальником является грузин. Но и это не помогло – кто-то оказался сильнее меня… А ведь во время путча этот отряд мог спасти дело.

დაიწყო…

Чтобы закончить обзор этой проблемы, надо вспомнить первый день начала путча. Было кажется около 6 или 7 часов вечера 22 декабря, на улицах уже шли бои, у президента – в здании ВС собрались члены КМ, депутаты. Зазвонил телефон – вызвали президента. Оказалось это был Сигуа, он предъявил ультиматум – бросить оружие и уехать из Тбилиси, президент затребовал времени для принятия решения. Начался срочный совет.

სწორედ ამ დროს მეც მოვედი…

Б.Кутателадзе заявил что сопротивление бесполезно – мол у нас боеприпас всего на пол часа.

Вызвали В.Кобалиа, он подтвердил мнение Кутателадзе – лишь добавил “ну максимум на сорок пять минут – на час”.

Все были ошарашены. Особенно те, кто знал какие расходы мы несли на вооружение. В направлении Б.Кутателадзе и В.Кобалиа посыпались вопросы – куда девалось закупленное оружие, боеприпас и т.п. Они мямлили что то в свое оправдание…

Должен подчеркнуть, и грузинский народ должен знать, что ультиматум был отвергнут под нажимом гражданских министров и членов ВС (разумеется в первую очередь самим президентом) – а военные структуры были готовы сдаться на милость путчистам. А в дальнейшем оказалось что боеприпаса, даже в тех мало организованных условиях хватило на две недели и что даже был шанс полностью разгромить путчистов. У меня есть подозрение, что самоубийство зятя президента – заместителя Ц. Хелашвили в значительной степени связано с вопросом закупок оружия – деньги (и весьма немалые) проходили именно и в основном через его руки и нехватка оружия и боеприпаса задевали его честь…

Уже в ходе боев за Дворец правительства выяснилось, что закуплены какие-то ракеты без пусковых установок… пусковые установки без ракет… отремонтированные учебные автоматы (которых было большинство) то и дело портились… были какие-то автоматы для которых патронов не выпускалось уже лет тридцать… были сотни ручных гранат без запалов… совершенно не было маленьких переносных радио (которых можно было вдоволь закупить даже в кооперативных магазинах в Тбилиси) – из-за чего штаб не знал что происходит буквально в двух сотнях метров от здания… т.н. приборы ночного видения, закупленные Гиоргадзе и М.Оманидзе через “афганцев” на сумму полтора миллионов рублей оказались пятирублевыми охотничьими “светлячками”… автомобили и бронированные машины не заводились потому что у них не годились аккумуляторы… Всех безобразий не перечесть. Две недели же власть продержалась на отваге, самоотверженности, геройстве и крови рядовых бойцов.

Но вывод может быть лишь один, и его грузинский народ и национальное движение должны зарубить себе на носу – нельзя доверять важнейшие, судьбоносные дела, особенно военные дела непрофессионалам, – тем более случайным людям, трепачам и проходимцам (а как делать хорошо см. пример чеченцев). И никак нельзя решать эти вопросы шушуканьем – нужен сплоченный высокоорганизованный коллектив профессионалов. Излишнее секретничанье и шушуканье на руку лишь проходимцу, а проблема секретности и госбезопасности должны решаться солидно и профессионально. Нужно жестко придерживаться формулы: доверяй но проверяй! А мы и не доверяли и не проверяли…

მექანიკა

Все эти проблемы поднимают весьма важный, а может и важнейший вопрос о стиле и методах работы законной власти – особенно в крайних, экстремальных ситуациях и условиях.

Главным недостатком всей работы исполнительской законной власти (а это касается и работы ВС – поскольку в течение всего времени моей работы – по крайней мере значительная часть работ исполнительского характера выполнялась именно в ВС) была ее двухуровневость.

Т.е. наша, законная власть была властью двух уровней. Высший уровень – Президент, а все остальные – второй уровень. И премьер, и председатель ВС и уборщица. Такая организация была получена в наследство от диссидентского движения и ранней стадии массового национального движения. Несмотря на то, что президент поручил мне провести реорганизацию властного аппарата и он сознавал всю слабость существующей системы и я уже в начале октября представил ему проработанный проект реорганизации важнейших властных структур – он никак не мог быть внедрен. Мешала тяжкая и липкая традиция двухуровневости – которая конечно устраивала в первую очередь проходимцев и безответственных лиц.

А это создавало следующие сложности:

1. Считалось, что если распоряжение не отдано лично президентом его можно не выполнять, или же можно выполнить обязательно перепроверив лично у президента. Это был типичный рудимент народного движения и сильно замедлял весь процесс;

2. Любое распоряжение или приказ вышестоящего лица, даже премьера, не говоря уже о министрах можно было оспаривать на уровне президента и добиваться его отмены – любой проходимец мог зайти к президенту, наябедничать и дело становилось предметом долгой тяжбы. Становилось необходимым вступать в споры чаще с недостаточно компетентным лицом или лицами;

3. Никто ни за что лично не отвечал. Распоряжения президента чаще носили рекомендательный характер и также часто давались тайно, неформально а исполнитель был вроде волонтера – или выполнит или нет. Если выполнит – то хорошо, а если нет – то обычно вина перекладывалась на кого ни будь другого – чаще на какого ни будь “предателя” – который помешал. Поэтому не с кого было спрашивать;

4. Никак и почти никогда не создавались специальные структуры (с соответствующими правами и обязанностями). Например вопрос снабжения оружием обязательно требовал создания жестко структурированного и жестко контролируемого органа – а такой не был создан.

Обычно, на мою критику такого положения, отвечали: иначе КГБ узнает. А опыт показал – что КГБ легче было все узнавать именно из и от неформальных, волонтерских структур болтунов и дураков;

5. Часто выполнение одного и того же дела поручалось двум или более людям (структурам), а они мешали друг другу, ябедничали и плачевный итог практически был переопределен.

6. Люди назначались на важнейшие посты по наитию, часто по нашептыванию. Очень часто невозможно было найти кто же рекомендовал того или иного проходимца или лицо не имеющего навыков или знаний;

Вышеперечисленные недостатки еще кое как можно было терпеть в мирное, спокойное время, но в условиях боя и войны…

Не думаю, что моя критика чрезмерна – это именно так и было…

В будущем, если Бог даст, в первую очередь необходимо будет создать высокоорганизованную иерархическую управляющую структуру с жестким контролем и с встроенной системой безопасности – обязательно с личной ответственностью каждого. Впрочем об этом можно прочесть в любом учебнике по администрированию…

ბეიკერთან და შალიკაშვილთან შეხვედრა

ამ საკითხზე შეკითხვები დამატებით დამისვეს მთავრობის ვიწრო სხდომაზე და ჩემს პასუხები ქვემოთ ქართულადაა (სხდომაზე ოქმი არ იწარმოებოდა).

Mr. Gamsakhurdia said the new Prime Minister, Vissarion Gugushvili, would meet with Secretary of State James A. Baker 3d in Moscow on Monday to plead Georgia’s case for recognition by the United States.

“We have more democracy than in your countries,” Mr. Gamsakhurdia told a group of Western correspondents. “Nobody can stop traffic in the streets in your country and make rallies, can they?” But, he added, “When you are in war, you cannot think of democracy. Now we are in war.” By CRAIG R. WHITNEY, Published: September 9, 1991

ბეიკერთან და შალიკაშვილთან შეხვედრა ჩეჩენი კოლეგებისათვის საინტერესო იყო იმ თვალსაზრისით – შესაძლებელი იყო თუ არა ჩეჩნეთისათვის რაიმე მხარდაჭერის გამონახვა დასავლეთში და პირველ რიგში ამერიკაში

თავიდან ფრიად გაურკეველ ვითარებამი და საჩქაროდ მოსკოვში მიმიწვიეს სადაც ერთ-ერთ სასტუმროში უნდა შემდგარიყო ამერიკის სახდეპის მეთაურის შეხვედრა საბჭოთა კავშირის მინისტრთა საბჭოებისა და მინისტრთა კაბინეტების მეთაურებთან. სასწრაფოდ გავემგზავრე.

ამ შეხვედრის ფორმულის ყველაზე დამახასიათებელი და ნიშანდობლივი ის იყო, რომ ესწრებოდნენ მხოლოდ „განწირული“ რესპუბლიკები – ანუ ის რესპუბლიკები, რომლებსაც ბალტიის რესპუბლიკების საბჭოთა კავშირიდან გასვლის შემდგომ კვლავ „საბჭოთა ხალხის ძმურ ოჯახში“ ეწერათ დარჩენა (ბალტიის არც ერთი რეპუბლიკა არ იყო წარმოდგენილი).

შეხვედრა სადილის სახით მიმდინარეობდა. გრძელი სფურის ერთ თავში იჯდა სომეხი, მერეში კი აზერბაიჯანელი. სუფრის შუაში იჯდა ბეიკერი და მის ზუსტად წინ კი მე მომიჩინეს ადგილი.

პატარა ხანში შესავალი სიტყვა წარმოთქვა ბეიკერმა (რუსულად თარგმნიდნენ) – ბევრი ილაპარაკა დემოკრატიასა და საბაზრო ეკონომიკაზე. თითებზე ჩამოთვალა „მოთხოვნები“ (მართლა თითებზე ითვლიდა), მაგრამ ეს მხოლოდ შესავალი იყო. მთავარი კი ის იყო, რომ თითის ქნევით (ნამდვილად თითის ქნევით) გაგვაფრთხილა ყველანი, რომ ორიენტაცია უნდა გვქონოდა ერთიან, განახლებულ საბჭოთა კვშირზე გორბაჩევის მეთაურობით.

ბეიკერის შემდეგ სიტყვა რიგ-რიგობით მისცეს პრემიერებსა და მინისტრთა საბჭოების თავმჯდომარეებს (არც ერთს არ ვიცნობდი – ტიპობრივი კომუნისტური ნომენკლატურა იყო). ყველამ წარმოთქვა სიტყვა – მე კი არავინ მიხმობს. ბოლოს, თითქოს ზრდილობისათვის მეც შემეკითხენ: „თქვენ-ც ხომ არ გინდათ რამის თქმა“-ო.

მე მივუგე: კი, მაქვს სათქმელი – მეთქი.

რუსულად დავიწყე: „მიკვირს. რომ მსოფლიოში ყველაზე დემოკრატიული ქვეყნის ერთერთი მინისტრი საბჭოთა რესპუბლიკების პრემიერ მინისტრებს თითის ქნევით გველაპარეკიბით. ასე საბჭოთა კავშირის პრეზიდენტიც არ გველაპარაკება“ – მეთქი. დამსწრე საბჭოთა პრემიერებმა და თავმჯდომარეებმა მორიდებით, მაგრამ სიამოვნებით და მხარდამჭერად ჩაიხითხითეს. ბეიკერს უთარგმნეს, ის უაიმოვნოდ შეიშმუშნა და გამანადგურებელი მზერა მესროლა.

შემდეგ ინგლისურად განვაგრძე რასაც რუსულად თარგმნიდნენ: „ქართველმა ხალხმა რეფერენდუმზე ხმა მისცა საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენას და ჩვენი ხელისუფლება ვალდებულია ქართველი ხალხის ნება-სურვილი აღასრულოს. ჩვენ ვიბრძოლებთ საბჭოთა კავშირიდან სამართლებრივი გასვლის, საერთაშორისო ცნობისა და სრული დამოუკიდებლობისათვის“ – მეთქი.

როცა დავასრულე სამარისებური სიჩუმე ჩამოვარდა. ბეიკერმა თვალი-თვალში გამიყარა და თვალის დაუხამდამებლად ჩამაშტერდა – თითქოს მონუსხვას მიპირებდა. მეც ვცდილობდი თვალები არ დამეხარა და თვალებში ვუყურებდი დაუხამხამებლად. ძალზე დიდ ხანს გაგრძელდა – აშკარად უნდოდა რომ მე პირველს დამეხარა მზერა. გავუძელი და მერე თვალები შეგნებულად დავაელმე. ამას როგორც ჩანს არ ელოდა და თვალი ამარიდა. თითქოს ეს პატარა ბრძოლა მოვიგე – მაგრამ რომ საშინელი მტერი გავიჩინეთ – ნათელი იყო.

ამის შემდეგ დესერტი ყველამ უხმოდ მიირთვა და სუფრა დასრულებულად გამოაცხადეს.

როდესაც უკვე წამოსასვლელად ვემზადებოდი – ამერიკელმა მომწყობმა მითხრა – თქვენთან გენერალ შალიკაშვილს უნდა შეხვედრა და თუ ხართ თანახმაო. მე არ ვიცოდი ვინაა ეს შალიკაშვილი და ამიტომ ვუთხარი – ათიოდე წუთში მოვიცლი მეთქი. მაშინათვე დავავალე საგარეო საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელს რომელიც მახლდა დაედგინა ვინაა ეს შალიკაშვილი – იგი ტელეფონისკენ გაიქცა და რამდენიმე წუთში მომახსება, რომ შალიკაშვილი ყოფილა ნატოს მაღალი რანგის გენერალი. ამასობაში ათი წუთიც გავიდა და მომიახლოვდა სამოქალაქო ტანსაცმელში გამოწყობილი მამაკაცი. გამეცნო – შალიკაშვილი ვარ, ჩემი მშობლები საქართველოდან ემიგრანტები იყვნენ, კომუნისტებს გამოქცენ რევოლუციის შემდეგო. მე ვყოფილვარ საქართველოში, მაგრამ მხოლოდ იმ ნაწილში, რომელიც ახლა თურქეთშია — იქიდან გადამიხედავს დანარჩენი საქართველოსთვისო.

ძალიან სასიამოვნოა – მივუგე. იმედია, რომ დაგვეხმარებით და თქვენს ნაცნობობასა და გავლენას გამოიყენებთ დამოუკიდებელი საქართველოს საერთაშორისო ცნობაში. არ მიპასუხა. შემდეგ თითონ დაიწყო – მე ვფიქრობო, შევარდნაძე უნდა გამოიყენოთ – მას დიდი ავტორიტეტი აქვს დასავლეთშიო. შევარდნაძეს რამდენადაც ვიცი უკვე მიმართა პრეზიდენტმა გამსახურდიამ დახმარებისთვის, მაგრამ შევარდნაძის პასუხი ისაა რომ იგი მოხუცი პენსიონერია და პოლიტიკას ჩამოშორდა – მეთქი.

სხვა რამ ხომ არ გაინტერესებთ – ვკითხე. არაო. მაშ – კარგად ბრძანდებოდეთ – დავემშვიდობე. მოკლედ – შევარდნაძის შუამავალი იყო…

ლიტვაში მიწერილი შენიშვნა

В связи с этими мотивами не могу хотя бы в нескольких словах не сравнить ситуацию в Чечении (подробнее надеюсь еще написать). С весны 1994 г. (с марта я уже был членом КМ Чеченской Республики), когда натиск на независимость со стороны Кремля стал угрожающе нарастать, Джохар перевел все министерства и ведомства на военный режим, помимо других мероприятий – все министры обязаны были носить военную форму, иметь личное оружие (ключевые министры – охрану) и дежурить круглосуточно.

Были приняты особые меры по остойчивости – противопожарные, мобилизационные, эвакуационные, безопасности от пятой колонны и т.п. В каждом министерстве-ведомстве и даже в на крупных предприятиях были созданы запасы расходных материалов и даже пищи и воды для дежурных (хотя Джохар был недоволен проведенными мерами – но я думаю было сделано немало…).

Регулярно проводились военные учения для гражданских министерств (не говоря уж о военных), все министерства и ведомства заимели планы действии на случай военных действий и т.п., Грозный был обустроен несколькими поясами обороны.

ამ მასალის ან მისი რომელიმე ნაწილის რაიმე სახით გამოქვეყნება ანუ პუბლიკაცია ბეჭდურ (წიგნები, გაზეთები, ჟურნალები) ან რაიმე სხვა სახის მედიაში (რადიო, ტელევიზია, ინტერნეტი) დაუშვებელია საავტორო უფლებების მესაკუთრის საგანგებო წერილობითი ნებართვის გარეშე. ამ მასალის ასლის/ასლების გაკეთება დაუშვებელია. კატეგორიულად აკრძალულია ამ მასალის მასობრივი ტირაჟირება / კოპირება და გავრცელება დიგიტალური ფორმით (CD, მაგნიტური მატარებლები და სხვ.) ან ნებისმიერი სხვა ფორმით. © ბესარიონ გუგუშვილი © Bessarion (Besarion, Vissarion) Paata Gugushvili (Gougouchvili)

ჯოჰარ დუდაევი ზვიად გაღუპვაზე

ჯოჰარ დუდაევის ინტერვიუ გროზნიში 1994 წლის დასაწყისში, მისი პასუხები ქართველ ჟურნალისტს.

დუდაევი აღწერს ზვიად გამსახურდიას საქართველოში დაბრუნების მოტივებსა და გარემოებებს. გამოთქვავს საკუთარ მოსაზრებას ზვიადის თვითმკვლელობის მოტივებისა და გარემოებების შესახებ. აღწერს დასავლეთ საქართველოში მოვლენათა განვითარების პერსპექტივებს – იმ შემთხვევაში თუ ზვიად გამსახურდია პარტიზანულ ბრძოლას განაგრძობდა.

Video: ჯოჰარ დუდაევი ზვიად გამსახურდიას დაღუპვაზე

[msnvideo=http://video.msn.com/video.aspx?vid=c6fb613f-4b84-4ce2-a6bf-70aa5c31ad02]