ბ.გუგუშვილის ჯ.ბეიკერთან შეხვედრა და გარემოებები: 1991 სექტემბერი


p. 531

…Shevardnadze… “You must tell them that there must be a new union or there will be chaos,” he implored me.

That evening, when I hosted republic leaders for dinner — a mixed group of presidents, prime ministers, and foreign ministers — I saw around the table and in the conversation a microcosm of the post-coup Soviet Union’s potential — and its problems. Whatever euphoria that they felt with their post-putsch independence declarations had given way to a marked degree of realism. “Independence sounds nice, but we have to live, and we have to be practical,” observed the Prime Minister of Moldova, Valeriu Muravsky. That was the persistent theme that I heard from every one of the republic leaders, with the sole exception of the Georgian Prime Minister, Vissarion Gugushvili, though even he spoke of the need for economic cooperation once Georgian independence was recognized internationally.

გვ. 531

…შევარდნაძე მემუდარებოდა … „უნდა უთხრათ მათ [სსრკ რესპუბლიკებს — ბ.გ.], რომ აუცილებელია შეიქმნას ახალი კავშირი [საუბარია დსთ-ზე, ანუ დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობაზე — ბ.გ.] თუ არა და ქაოსი დამყარდება“.

იმ საღამოს, როდესაც ვმასპინძლობდირესპუბლიკების ლიდერებს — პრეზიდენტების, პრემიერ მინისტრებისა და საგარეო მინისტრების შერეულ ჯგუფს — მე დავინახე სუფრის გარშემო და მიმდინარე საუბრებში პუტჩის შემდგომი საბჭოთა კავშირის პოტენციალი — და, პრობლემები. პუტჩის შემდგომ დამოუკიდებლობების დეკლარირებების ეიფორიის მიუხედავად აღინიშნებოდა რეალიზმის შესამჩნევი დონე. „დამოუკიდებლობა ლამაზად ჟღერს, მაგრამ ჩვენ ცხოვრება უნდა განვაგრძოთ და პრაგმატიულები უნდა ვიყოთ“ აღნიშნა მოლდოვის პრემიერ მინისტრმა ვალერი მურავსკიმ. ეს განმეორებადი მოტივი იყო, რომელიც მესმოდა ყოველი რესპუბლიკის ლიდერისგან, — ერთადერთ გამონაკლისს წარმოადგენდა საქართველოს პრემიერ მინისტრი ბესარიონ გუგუშვილი, თუმცა ისიც კი აღიარებდა რომ აუცილებელი იქნებოდა ეკონომიკური კოოპერაცია მას შემდეგ, რაც საქართველოს დამოუკიდებლობა საერთაშორისოდ იქნებოდა აღიარებული.

{აღწერილი მოვლენები ეხება 1991 წლის სექტემებერს}

The Politics of Diplomacy: Revolution, War and Peace 1989-1992, 1995
by James Addison Baker

bpg03b

ბეიკერთან და შალიკაშვილთან შეხვედრა (მოგონებებიდან)

«Mr. Gamsakhurdia said the new Prime Minister, Vissarion Gugushvili, would meet with Secretary of State James A. Baker 3d in Moscow on Monday to plead Georgia’s case for recognition by the United States.

“We have more democracy than in your countries,” Mr. Gamsakhurdia told a group of Western correspondents. “Nobody can stop traffic in the streets in your country and make rallies, can they?” But, he added, “When you are in war, you cannot think of democracy. Now we are in war.”

By CRAIG R. WHITNEY, The New York Times, Published: September 9, 1991»

1991 წლის სექტემბრის დასაწყისში ფრიად გაურკვეველ ვითარებაში და საჩქაროდ მოსკოვში მიმიწვიეს სადაც ერთ–ერთ სასტუმროში უნდა შემდგარიყო ამერიკის სახდეპის მეთაურის შეხვედრა საბჭოთა კავშირის მინისტრთა საბჭოებისა და მინისტრთა კაბინეტების მეთაურებთან. პრეზიდენტმა წავლის წინ სათათბიროდ მიმიწვია – დამარიგა ძალზე მტკიცე პოზიცია მქონოდა, რაიმე დათმობებზე არ დავეყოლოდი. სასწრაფოდ გავემგზავრე.

ამ შეხვედრის ფორმულის ყველაზე დამახასიათებელი და ნიშანდობლივი ის იყო, რომ ესწრებოდნენ მხოლოდ „განწირული“ რესპუბლიკები – ანუ ის რესპუბლიკები, რომლებსაც ბალტიის რესპუბლიკების საბჭოთა კავშირიდან გასვლის შემდგომ კვლავ „საბჭოთა ხალხის ძმურ ოჯახში“ ეწერათ დარჩენა (ბალტიის არც ერთი რესპუბლიკა არ იყო წარმოდგენილი).

შეხვედრა სადილის სახით მიმდინარეობდა. გრძელი სუფრის ერთ თავში იჯდა სომეხი, მეორეში კი აზერბაიჯანელი. სუფრის შუაში იჯდა ბეიკერი და მის ზუსტად წინ კი მე მომიჩინეს ადგილი.

პატარა ხანში შესავალი სიტყვა წარმოთქვა ბეიკერმა (რუსულად თარგმნიდნენ) – ბევრი ილაპარაკა დემოკრატიასა და საბაზრო ეკონომიკაზე. თითებზე ჩამოთვალა „მოთხოვნები“ (მართლა თითებზე ითვლიდა), მაგრამ ეს მხოლოდ შესავალი იყო. მთავარი კი ის იყო, რომ თითის ქნევით (ნამდვილად თითის ქნევით) გაგვაფრთხილა ყველანი, რომ ორიენტაცია უნდა გვქონოდა ერთიან, განახლებულ საბჭოთა კავშირზე გორბაჩევის მეთაურობით.

ბეიკერის შემდეგ სიტყვა რიგ–რიგობით მისცეს პრემიერებსა და მინისტრთა საბჭოების თავმჯდომარეებს (არც ერთს არ ვიცნობდი – ტიპობრივი კომუნისტური ნომენკლატურა იყო). ყველამ წარმოთქვა სიტყვა – მე კი არავინ მიხმობს. ბოლოს, თითქოს ზრდილობისათვის მეც შემეკითხნენ: „თქვენ–ც ხომ არ გინდათ რამის თქმა“–ო.

მე მივუგე: კი, მაქვს სათქმელი – მეთქი.

რუსულად დავიწყე: „მიკვირს. რომ მსოფლიოში ყველაზე დემოკრატიული ქვეყნის ერთერთი მინისტრი საბჭოთა რესპუბლიკების პრემიერ მინისტრებს თითის ქნევით გველაპარაკებით. ასე საბჭოთა კავშირის პრეზიდენტიც არ გველაპარაკება“ – მეთქი. დამსწრე საბჭოთა პრემიერებმა და თავმჯდომარეებმა მორიდებით, მაგრამ სიამოვნებით და მხარდამჭერად ჩაიხითხითეს. ბეიკერს უთარგმნეს, ის უასიამოვნოდ შეიშმუშნა და გამანადგურებელი მზერა მესროლა.

შემდეგ ინგლისურად განვაგრძე რასაც რუსულად თარგმნიდნენ: „ქართველმა ხალხმა რეფერენდუმზე ხმა მისცა საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენას და ჩვენი ხელისუფლება ვალდებულია ქართველი ხალხის ნება–სურვილი აღასრულოს. ჩვენ ვიბრძოლებთ საბჭოთა კავშირიდან სამართლებრივი გასვლის, საერთაშორისო ცნობისა და სრული დამოუკიდებლობისთვის“ – მეთქი.

როცა დავასრულე სამარისებური სიჩუმე ჩამოვარდა. ბეიკერმა თვალი–თვალში გამიყარა და თვალის დაუხამამებლად ჩამაშტერდა – თითქოს მონუსხვას მიპირებდა. მეც ვცდილობდი თვალები არ დამეხარა და თვალებში ვუყურებდი დაუხამხამებლად. ძალზე დიდ ხანს გაგრძელდა – აშკარად უნდოდა რომ მე პირველს დამეხარა მზერა. გავუძელი და მერე თვალები შეგნებულად დავაელმე. ამას როგორც ჩანს არ ელოდა და თვალი ამარიდა. თითქოს ეს პატარა ბრძოლა მოვიგე – მაგრამ რომ კრემლზე არანაკლებ საშინელი მტერი გვყავდა – ნათელი იყო.

ამის შემდეგ დესერტი ყველამ უხმოდ მიირთვა და სუფრა დასრულებულად გამოაცხადეს.

როდესაც უკვე წამოსასვლელად ვემზადებოდი – ამერიკელმა მომწყობმა მითხრა – თქვენთან გენერალ შალიკაშვილს უნდა შეხვედრა და თუ ხართ თანახმაო. მე არ ვიცოდი ვინაა ეს შალიკაშვილი და ამიტომ ვუთხარი – ათიოდე წუთში მოვიცლი მეთქი. მაშინათვე დავავალე საგარეო საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელს რომელიც მახლდა დაედგინა ვინაა ეს შალიკაშვილი – იგი ტელეფონისკენ გაიქცა და რამდენიმე წუთში მომახსენა, რომ შალიკაშვილი ყოფილა NATO-ს მაღალი რანგის გენერალი. ამასობაში ათი წუთიც გავიდა და მომიახლოვდა სამოქალაქო ტანსაცმელში გამოწყობილი მამაკაცი. გამეცნო – შალიკაშვილი ვარ, ჩემი მშობლები საქართველოდან ემიგრანტები იყვნენ, კომუნისტებს გამოექცნენ რევოლუციის შემდეგო. მე ვყოფილვარ საქართველოში, მაგრამ მხოლოდ იმ ნაწილში, რომელიც ახლა თურქეთშია – იქიდან გადამიხედავს დანარჩენი საქართველოსთვისო.

ძალიან სასიამოვნოა – მივუგე. იმედია, რომ დაგვეხმარებით და თქვენს ნაცნობობასა და გავლენას გამოიყენებთ დამოუკიდებელი საქართველოს საერთაშორისო ცნობაში. არ მიპასუხა. შემდეგ თითონ დაიწყო – მე ვფიქრობო, შევარდნაძე უნდა გამოიყენოთ – მას დიდი ავტორიტეტი აქვს დასავლეთშიო. შევარდნაძეს რამდენადაც ვიცი უკვე მიმართა პრეზიდენტმა გამსახურდიამ დახმარებისთვის, მაგრამ შევარდნაძის პასუხი ისაა რომ იგი მოხუცი პენსიონერია და პოლიტიკას ჩამოშორდა – მეთქი.

სხვა რამ ხომ არ გაინტერესებთ – ვკითხე. არაო. მაშ – კარგად ბრძანდებოდეთ – დავემშვიდობე. მოკლედ – შევარდნაძის შუამავალი იყო…

Advertisements

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: